Anaerobik Çürütme Sistemlerinde pH Tahmininin Termodinamik Denge Teorisi ile Modellenmesi


Tuğtaş Karnabat A. E.(Yürütücü), Orak E.

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Doktora, 2026 - 2029

  • Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
  • Destek Programı: BAP Doktora
  • Başlama Tarihi: Eylül 2026
  • Bitiş Tarihi: Mart 2029

Proje Özeti

Biyolojik arıtma modelleri, çevresel süreçlerin anlaşılması, tahmin edilmesi ve optimize edilmesinde temel bir rol oynamaktadır. Biyolojik atıksu arıtım sistemlerinin modellenmesinde en yaygın kullanılan çerçeveler arasında Aktif Çamur Modelleri (ASM) ile Anaerobik Çürütme Modeli No. 1 (ADM1) yer almaktadır. ASM1, ASM2, ASM2d ve ASM3’ü içeren ASM model ailesi, aerobik atıksu arıtma proseslerinin modellenmesinde kapsamlı biçimde uygulanmıştır. Ancak bu modellerde pH, bir durum değişkeni olarak açıkça temsil edilmemektedir. Bunun yerine, tamponlama kapasitesinin dolaylı bir göstergesi olarak genellikle alkalinite kullanılmaktadır. Bu nedenle, mikrobiyal inhibisyon, asit–baz dengesi ve denge reaksiyonları gibi pH’a bağlı temel süreçler doğrudan modellenmemektedir. Bu basitleştirme, özellikle pH dalgalanmalarının belirleyici olduğu dinamik işletme koşulları veya aşırı çevresel zorlanmalar altında, ASM tabanlı modellerin öngörü gücünü sınırlandırabilmektedir.

Anaerobik çürütme (AD), organik atıkların stabilize edilmesi ve biyogaz formunda yenilenebilir enerji üretilmesi gibi çift yönlü faydaları nedeniyle sürdürülebilir bir atık arıtım teknolojisi olarak büyük ilgi görmüştür. AD prosesi, mikroorganizmaların kompleks organik substratları dört temel aşama (hidroliz, asidojenez, asetojenez ve metanojenez) boyunca metan ve karbondiokside dönüştürdüğü karmaşık bir biyokimyasal sistemdir. Bu sürecin performansı ve kararlılığı; sıcaklık, hidrolik bekleme süresi (HRT), organik yükleme hızı (OLR), karbon/azot oranı (C/N) ve pH gibi bir dizi işletme ve çevresel parametreye bağlıdır.

Bu parametreler arasında pH, mikrobiyal aktiviteyi ve metabolik yolları doğrudan etkilemesi nedeniyle kritik bir düzenleyici rol üstlenmektedir. Metanojenik arkeler genellikle nötr pH aralığında optimum aktivite sergilemektedir. Bununla birlikte, azot içeriği yüksek substratlarda pH ve sıcaklıktaki artışlar, metanojenik mikroorganizmalar üzerinde inhibisyona yol açtığı bilinen serbest amonyak (NH₃) derişimlerini yükseltebilmektedir. Böyle bir inhibisyon, özellikle asetat olmak üzere uçucu yağ asitlerinin (VFA) birikimine neden olur; bu birikim pH’ın daha da düşmesine ve çürütme sürecinin kararlılığının bozulmasına yol açabilmektedir.

ADM1, anaerobik çürütme süreçlerini temsil etmek için günümüzde mevcut olan en kapsamlı model olmakla birlikte, ideal olmayan kimyasal koşullar altında pH’ı doğru bir şekilde öngörme konusunda halen sınırlılıklar göstermektedir. Bu sınırlılıkların temelinde, basitleştirilmiş asit–baz kimyası ile iyonik şiddet etkilerinin, aktivite katsayılarının ve sıcaklığa bağlı denge reaksiyonlarının ihmal edilmesi yatmaktadır. Bu nedenle, bu çalışmada ADM1 çerçevesine termodinamik denge kuramının entegre edilmesi; iyonik şiddet düzeltmeleri, aktivite katsayıları ve sıcaklığa bağlı kimyasal dengelerin modele dahil edilmesi önerilmektedir. Bu geliştirilmiş modelleme yaklaşımıyla pH tahmin doğruluğunun artırılması ve böylece anaerobik çürütme sistemlerinin izlenmesi, kontrolü ve optimizasyonunun güvenilirliğinin güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.