Anaerobik Çürütme Sistemlerinde pH Tahmininin Termodinamik Denge Teorisi ile Modellenmesi
Tuğtaş Karnabat A. E.(Yürütücü), Orak E.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Doktora, 2026 - 2029
- Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
- Destek Programı: BAP Doktora
- Başlama Tarihi: Eylül 2026
- Bitiş Tarihi: Mart 2029
Proje Özeti
|
Biyolojik arıtma modelleri,
çevresel süreçlerin anlaşılması, tahmin edilmesi ve optimize edilmesinde
temel bir rol oynamaktadır. Biyolojik atıksu arıtım sistemlerinin
modellenmesinde en yaygın kullanılan çerçeveler arasında Aktif Çamur
Modelleri (ASM) ile Anaerobik Çürütme Modeli No. 1 (ADM1) yer almaktadır.
ASM1, ASM2, ASM2d ve ASM3’ü içeren ASM model ailesi, aerobik atıksu arıtma
proseslerinin modellenmesinde kapsamlı biçimde uygulanmıştır. Ancak bu
modellerde pH, bir durum değişkeni olarak açıkça temsil edilmemektedir. Bunun
yerine, tamponlama kapasitesinin dolaylı bir göstergesi olarak genellikle
alkalinite kullanılmaktadır. Bu nedenle, mikrobiyal inhibisyon, asit–baz
dengesi ve denge reaksiyonları gibi pH’a bağlı temel süreçler doğrudan
modellenmemektedir. Bu basitleştirme, özellikle pH dalgalanmalarının
belirleyici olduğu dinamik işletme koşulları veya aşırı çevresel zorlanmalar
altında, ASM tabanlı modellerin öngörü gücünü sınırlandırabilmektedir. Anaerobik çürütme (AD),
organik atıkların stabilize edilmesi ve biyogaz formunda yenilenebilir enerji
üretilmesi gibi çift yönlü faydaları nedeniyle sürdürülebilir bir atık arıtım
teknolojisi olarak büyük ilgi görmüştür. AD prosesi, mikroorganizmaların kompleks
organik substratları dört temel aşama (hidroliz, asidojenez, asetojenez ve
metanojenez) boyunca metan ve karbondiokside dönüştürdüğü karmaşık bir
biyokimyasal sistemdir. Bu sürecin performansı ve kararlılığı; sıcaklık,
hidrolik bekleme süresi (HRT), organik yükleme hızı (OLR), karbon/azot oranı
(C/N) ve pH gibi bir dizi işletme ve çevresel parametreye bağlıdır. Bu parametreler arasında pH,
mikrobiyal aktiviteyi ve metabolik yolları doğrudan etkilemesi nedeniyle
kritik bir düzenleyici rol üstlenmektedir. Metanojenik arkeler genellikle
nötr pH aralığında optimum aktivite sergilemektedir. Bununla birlikte, azot
içeriği yüksek substratlarda pH ve sıcaklıktaki artışlar, metanojenik
mikroorganizmalar üzerinde inhibisyona yol açtığı bilinen serbest amonyak
(NH₃) derişimlerini yükseltebilmektedir. Böyle bir inhibisyon, özellikle
asetat olmak üzere uçucu yağ asitlerinin (VFA) birikimine neden olur; bu
birikim pH’ın daha da düşmesine ve çürütme sürecinin kararlılığının
bozulmasına yol açabilmektedir. ADM1, anaerobik çürütme
süreçlerini temsil etmek için günümüzde mevcut olan en kapsamlı model olmakla
birlikte, ideal olmayan kimyasal koşullar altında pH’ı doğru bir şekilde
öngörme konusunda halen sınırlılıklar göstermektedir. Bu sınırlılıkların
temelinde, basitleştirilmiş asit–baz kimyası ile iyonik şiddet etkilerinin,
aktivite katsayılarının ve sıcaklığa bağlı denge reaksiyonlarının ihmal
edilmesi yatmaktadır. Bu nedenle, bu çalışmada ADM1 çerçevesine termodinamik
denge kuramının entegre edilmesi; iyonik şiddet düzeltmeleri, aktivite
katsayıları ve sıcaklığa bağlı kimyasal dengelerin modele dahil edilmesi
önerilmektedir. Bu geliştirilmiş modelleme yaklaşımıyla pH tahmin
doğruluğunun artırılması ve böylece anaerobik çürütme sistemlerinin
izlenmesi, kontrolü ve optimizasyonunun güvenilirliğinin güçlendirilmesi
amaçlanmaktadır. |