Akademik Veri Yönetim Sistemi
Dinç M. (Yürütücü), Yolcu M. A., Acıoğlu Y., Gök T., Yıldırım H. M., Türk A. T.
TÜBİTAK Projesi, 3005 - Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı, 2026 - 2027
Kültür bilimlerinin günümüzdeki seyrine bakıldığında ilgili külliyatın paydaşı bilim dallarının her ne kadar kendilerine ait bağımsız alanlar oluşturdukları; konu, yöntem, teknik ve araştırma biçimleriyle müstakilleştikleri görülse de temel olarak çeşitli boyutlarıyla insana ve onun maddi manevi tüm kültürel ürünlerine odaklandıklarından dolayı birbirlerinden kesin sınırlarla ayrıldıkları söylenemez. Bu anlamda antropoloji, arkeoloji, edebiyat, etnografya, etnoloji, filoloji, folklor, sosyoloji, tarih, teoloji gibi önde gelen sosyal bilim alanlarının insanı ve insanın kültür sahasındaki varlığını anlama ve anlamlandırma bağlamında birbirlerini tamamlayan karşılıklı bir ilişki içinde oldukları ifade edilebilir. Kültürel mirasın somut ve somut olmayan iki alanını temsil etme noktasında arkeoloji ve folklor disiplinlerinin de böylesine bir simbiyotik ilişkinin paydaşları olduğu açıktır. Kazı çalışmalarından elde ettiği somut kültür ürünleri aracılığıyla uygarlık katmanının geçmiş zamanlarına dair çıkarımlarda bulunan arkeoloji, çoğu zaman folklora da veri seti oluşturabilmekte; diğer taraftan folklorun genellikle şifahi biçimde oluşturularak yaşatılıp aktarılan anlatısal yönüne dair bilgi kodları ise arkeoloji çalışmalarını besleyebilmektedir. Bu cihetle arkeoloji ve folklor geçmiş kültürleri anlayarak, insanlık tarihini, kültürel mirasını ve geleneksel bilgi kodlarını analiz edebilme noktasında birbirini tamamlayan disiplinler olarak belirmektedir.
Yukarıda ifade edilenlerden hareketle arkeoloji ve folklor disiplinlerinin kesişim noktasında konumlandırılan projenin temel araştırma konusu arkeolojik kazı, antik kent, ören yeri ve sit alanlarının yakın çevrelerindeki kırsal yerleşmelerin yaşayan folklorundaki görünümlerinin tespit edilerek çözümlenmesidir. Bu doğrultuda öncelikle arkeolojik alanların periferisindeki kırsal yerleşmelerin sözlü kültürüne odaklanılarak arkeolojik alanın, yerleşmenin toponimisindeki, halk edebiyatı ürünlerindeki, söz varlığındaki etki, katkı ve görünümleri tespit edilecektir. Daha sonra arkeolojik alanın ilgili yerleşmenin folklorundaki halk bilgisi bağlamlı (mimari, inanış vd.) yansımaları derlenecektir. Örneklem kapsamındaki yerleşmelerden turizm faaliyetleriyle ön plana çıkanlar ise son boyut olarak turizm ekonomisi bağlamında ele alınarak arkeolojik alanın çevre kırsalındaki değiştirici, dönüştürücü ve yönlendirici etkisi irdelenecektir.
Anadolu’nun en eski yerleşim alanlarından biri olup arkeolojik varlığı itibariyle oldukça önemli bir saha olan Çanakkale ili sınırları içerisinde yürütülecek projede 53 yerleşmede toplam 65 gün alan araştırmaları gerçekleştirilerek arkeoloji, etnografya, etnoarkeoloji, tarih gibi disiplinlerin diyakronik bilgilerinin, folklor disiplininin senkronik bulgularındaki yeri ortaya konulmaya çalışılacaktır. Bu yönüyle projenin; folklor disiplini içerisinde bütüncül olarak ilk kez ele alınan konusu, yöntemi, bulgu ve sonuçları itibariyle proje çağrısında hedeflenen “beşeri bilimlerde ilerleme” ve “bilimsel ve teknolojik ilerlemelerin sosyal etkilerinin ortaya konulması” kazanımlarıyla doğrudan orantılı olarak Türkiye sahasında yapılacak folklor araştırmalarına, coğrafyadaki diğer arkeolojik alanların çevre yerleşmelerindeki etkileşim, değişim ve dönüşümü çözümleme bağlamında bir model oluşturması hedeflenmektedir ki bu husus aynı zamanda projenin özgün değeriyle de ilişkilidir. Projenin nihai çıktısı olarak folklor literatürüne kazandırılması öngörülen “Ören Yeri Folkloru” adını verdiğimiz model ile Anadolu’nun çok farklı diğer yerlerinde bulunan arkeolojik alanların çevresindeki yerleşim yerlerinin folklorunu derleme, inceleme ve yorumlama noktasında öncülük etmek amaçlanmaktadır.