Atikhisar Barajından Alınan Su Sediment Ranunculus rionii ve Bazı Karayosunu Türlerinde Ağır Metal Yoğunluğunun Araştırılması
Aldık R. (Yürütücü), Yayıntaş Ö., Yıldırım P., Canbolat F., Tekin M.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2025 - 2026
- Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
- Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
- Başlama Tarihi: Haziran 2025
- Bitiş Tarihi: Haziran 2026
Proje Özeti
Çanakkale ili için önemli içme suyu kaynaklarından biri olan Atikhisar Barajı, bölgesel su güvenliği, tarımsal kullanım ve ekosistem sağlığı açısından stratejik öneme sahiptir. Havzada yürütülen tarımsal faaliyetler, atıksu drenajı ve çevredeki madencilik etkileri, baraj sisteminde çevresel kirlilik baskısı oluşturabilecek başlıca unsurlar arasında yer almaktadır. Bu kirleticiler su ortamında taşınmakta; zamanla sedimentte ve bu ortamla ilişkili bitkisel materyalde birikim gösterebilmektedir. Bu nedenle Atikhisar Baraj Gölü su toplama havzasının sucul ve karasal biyolojik çeşitlilik ile birlikte değerlendirilmesi, korunması ve sürdürülebilir yönetimine yönelik bilimsel verinin üretilmesi önem taşımaktadır.
Bu çalışmada, Atikhisar Baraj Gölü su toplama havzasında belirlenen istasyonlardan mevsimsel olarak alınan su, sediment, Ranunculus rionii ve bazı karayosunu türlerine ait örneklerde ağır metal düzeyleri araştırılmıştır. Örneklerdeki metal konsantrasyonları ICP-MS ile belirlenmiş; su örneklerinde ayrıca sıcaklık, pH, iletkenlik, tuzluluk, çözünmüş oksijen, bulanıklık, nitrit, nitrat, amonyum ve toplam fosfor gibi temel su kalite parametreleri ölçülmüştür. Elde edilen veriler istasyonlar ve örnek tipleri arasında karşılaştırılmış; Cd, Pb, As ve Hg için su maruziyetine bağlı karsinojenik ve karsinojenik olmayan sağlık riskleri değerlendirilmiştir.
Çalışma sonucunda, Atikhisar Barajı su kalite verileri değerlendirildiğinde su örneklerinin fizikokimyasal özellikleri, besin elementi konsantrasyonları ve ağır metal içeriklerinin su kalite standartları kapsamında uygun olduğu tespit edilmiştir. Atikhisar Barajı’nda ağır metallerin su, sediment ve biyolojik materyaldeki dağılımına ilişkin bütüncül bir veri seti elde edilmiş; örnek tiplerine ve istasyonlara bağlı değişim örüntüleri ortaya konmuştur. Su örnekleri üzerinden gerçekleştirilen karsinojenik ve karsinojenik olmayan sağlık riski değerlendirmesinde Cd, Pb, As ve Hg açısından baraj suyu kullanımına bağlı sağlık riski oluşturacak düzeyde bir maruziyet belirlenmemiştir. Buna karşın sediment, Ranunculus rionii ve karayosunu örneklerinde bazı metallerin birikim göstermesi, ağır metal kirliliğinin yalnızca su kolonu üzerinden değil, çevresel depolanma ve biyolojik birikim boyutuyla da izlenmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, Atikhisar Barajı’nda su kalitesinin izlenmesi, ekosistemin korunması, tarımsal sulamada kullanılabilirliğin değerlendirilmesi ve halk sağlığı açısından olası risklerin belirlenmesine yönelik önemli bir bilimsel temel sunmaktadır.