Tescilli Coğrafi İşaret Ezine Peynirinde Sürdürülebilirlik ve Değer Zinciri Analizi

Aksu M. (Yürütücü), Kösemeci C., Özatay Ş.

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2026 - 2027

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
Başlama Tarihi: Mayıs 2026
Bitiş Tarihi: Mayıs 2027

Proje Özeti

Coğrafi işaretler (Cİ), belirli bir coğrafi sınırla (yöre=teruar) özdeşleşmiş ürünlerin özgünlüğünü; iklim, toprak ve biyoçeşitlilik gibi doğal faktörler ile geleneksel bilgi ve üretim teknikleri gibi beşerî unsurlar üzerinden güvence altına alan, aynı zamanda üretici ve tüketiciyi haksız rekabete karşı koruyan ve kırsal kalkınmayı destekleyen bir sınai mülkiyet hakkı ve kalite sistemidir. Bu proje, Çanakkale’ye özgü Ezine Peynirinin kökenine ilişkin sözlü tarih çalışmalarını gerçekleştirmeyi ve ürünün üretimden tüketime uzanan değer zincirini bütüncül bir yaklaşımla analiz etmeyi amaçlamaktadır.
Araştırmada nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı çok disiplinli bir yaklaşım benimsenmiştir. İlk aşamada kapsamlı literatür taraması, arşiv incelemeleri ve sözlü tarih görüşmeleri aracılığıyla Ezine Peynirinin kökeni, tescil süreci ve tescil sonrası mevcut durum incelenecektir. İkinci aşamada saha çalışmaları kapsamında, TÜRKPATENT veri tabanında yer alan ve değer zincirinin farklı aşamalarında faaliyet gösterenler, yerel ve merkezi idare temsilcileri ile ilgili paydaşlarla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilecektir. Bu süreçte hammadde temini, Cİ şartnamesine ve mevzuata uyum, karşılaşılan sorunlar ve geleceğe yönelik beklentiler analiz edilecektir. Üçüncü aşamada ise değer zinciri analizi ile üretim, dağıtım pazarlama ve piyasaya arz süreçleri bütüncül biçimde ele alınarak aktörler arası ilişkiler ve katma değer dağılımı ortaya konulacaktır. Elde edilen veriler SWOT analizi ile değerlendirilerek sistemin güçlü ve zayıf yönleri ile fırsat ve tehditleri analiz edilecektir.
Projenin özgün değeri, köken araştırması ile değer zinciri analizini entegre ederek Ezine Peyniri özelinde uygulanabilir bir model geliştirmesidir. Beklenen çıktılar arasında; ürünün kökenine ilişkin bilimsel olarak doğrulanmış verilerin geliştirilmesi, değer zincirinde yer alan aktörlerin rollerinin ve etkileşimlerinin ortaya konulması, güçlü ve zayıf yönlerin belirlenmesi ile fırsat ve tehditlerin analiz edilmesi yer almaktadır. Ayrıca politika yapıcılar ve üretici örgütleri için uygulanabilir öneriler geliştirilmesi hedeflenmektedir. Coğrafi işaret sisteminin sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesiyle Ezine Peyniri başta olmak üzere Türk peynirlerinin özgünlüğünün, kalite standardının ve ulusal/uluslararası rekabet gücünün korunmasına katkı sağlanması amaçlanmaktadır.