Akademik Veri Yönetim Sistemi
Ayvaz Z. (Yürütücü), Ayvaz H., Nazlım B. A., Aydın U., Doğan M. A., ÖĞÜTCÜ M.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2025 - 2026
Geleneksel balık tazelik analiz yöntemleri, zaman alıcı, maliyetli ve kimyasal madde kullanımı gerektiren süreçlerdir. Bu proje, sardalya balığının tazelik durumunu hızlı, tahribatsız ve çevre dostu bir şekilde takip etmek amacıyla el tipi Yakın Kızılötesi (NIR) spektroskopisi ve kemometrik analiz tekniklerini kullanarak yeni nesil bir analiz yöntemi geliştirmeyi hedeflemektedir. Çalışma kapsamında, Mayıs-Ağustos aylarında, iki hafta boyunca beş gün belirli saat aralıklarında sardalya balığı (n=96) örnekleri analiz edilecektir. Örneklerde hem geleneksel kalite parametreleri (TVB-N, TBA, pH, TMA ve Kalite İndeksi) analiz edilecek hem de spektroskopik veriler üç cihaz ile toplanacaktır (El tipi NIR, Masaüstü NIR ve Masaüstü FT-IR (orta kızılötesi) spektroskopisi). Spektrumlar, balık filetolarının dışından, iç kısmından, kıyma halinden ve basitçe çıkarılan yağ fazından elde edilecektir. Proje kapsamında her 3 sistemden elde edilen spektrumlar ile iki temel model geliştirilecektir: 1. Sardalya balıklarının avlandıktan sonra 4°C’de ne kadar süre saklandığını (saat bazında) tahmin eden modeller, 2. Geleneksel tazelik referans analiz sonuçlarının herbirini (TVB-N, TBA, pH, TMA ve Kalite İndeksi) kantitatif olarak tahmin edebilen modeller. Bu modellerin geliştirilmesinde Ana Bileşen Analizi (PCA) ve Kısmi En Küçük Kareler Regresyonu (PLSR) gibi kemometrik teknikler kullanılacaktır. Tüm örneklerin %80’i kalibrasyon modeli oluşturmak için, %20’si ise harici validasyon seti olarak ayrılacaktır, böylece geliştirilen modellerin güvenilirliği değerlendirilecektir. Çalışmanın önemli bir aşaması, el tipi NIR sisteminin performansının masaüstü NIR ve masaüstü FT-IR (orta kızılötesi) sistemleri ile karşılaştırılmasıdır. Bu karşılaştırma sayesinde el tipi sistemin doğruluk, güvenilirlik ve pratik kullanım açısından endüstride uygulanabilirliği değerlendirilecektir. Geliştirilen modeller, tazelik durumu bilinmeyen sardalyaların depolama süresini tahmin etmeye ve rutin tazelik analizlerini hızlı ve tahribatsız şekilde gerçekleştirmeye olanak sağlayacaktır. Ayrıca, kızılötesi sistemlerin su ürünleri analizlerinde kullanımını teşvik ederek, başta sardalya olmak üzere ticari öneme sahip balık türlerinde alternatif bir kalite kontrol yöntemi sunacaktır. Bu proje, balıkçılık ve gıda sanayisinde kalite kontrolünü hızlandırarak, tüketici güvenliği, gıda israfının azaltılması ve sürdürülebilir su ürünleri yönetimine katkı sağlamayı hedeflemektedir.