Afşin-Elbistan Havzası Pliyo-Kuvaterner Mollusklarının Paleoortamsal ve Paleoiklimsel Açıdan Değerlendirilmesi

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2026 - 2029

Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
Başlama Tarihi: Mayıs 2026
Bitiş Tarihi: Mayıs 2029

Proje Özeti

İklimsel değişimleri en iyi yansıtan arşivler olan kapalı göl havzalarındaki fosil kayıtları, paleoortam-paleoiklim koşullarının aydınlatılmasında kritik öneme sahiptir. Günümüzde hem Afşin-Elbistan Havzası'nda hem de aynı enlem kuşağını (yaklaşık 38°K) paylaşan Anadolu göllerinde belirgin su seviyesi düşüşleri ve kuraklık yaşanmaktadır. Bu güncel kuruma eğilimlerinin binlerce yıllık doğal iklim döngülerinden mi yoksa antropojenik baskılardan mı kaynaklandığının tespiti, sürdürülebilir su yönetimi için oldukça kritiktir. Bu projenin temel amacı, Afşin-Elbistan Havzası’ndaki Pliyo-Kuvaterner yaşlı mollusk faunasını ilk kez kullanarak bölgenin paleocoğrafik ve paleoiklimsel evrimini modellemektir. Çalışma kapsamında, mollusk kavkılarına Elektron Spin Rezonans (ESR) tarihlendirme yöntemi ile duraylı izotop (δ¹8O ve δ¹³C) ve İndüktif Eşleşmiş Plazma Kütle Spektrometrisi (ICP-MS) analizleri uygulanacaktır. Elde edilen analiz değerleri havzanın geçmişteki buharlaşma/yağış dengesini (kurak/yağışlı) ortaya koyacaktır.
Projenin ikinci amacı, Afşin-Elbistan Havzası’nda ESR ve izotop analizlerini ilk kez sistematik biçimde bir araya getirmesi ve elde edilecek verileri Anadolu’daki diğer önemli Kuvaterner göl havzalarıyla karşılaştırmalı olarak değerlendirmesidir. Bu kapsamda, Akarçay Havzası’nda yer alan Akşehir ve Eber gölleri ile Beyşehir Gölü havzasında daha önce yürütülmüş paleoortamsal ve paleoiklimsel çalışmalar (FDK-2022-4152 FHD-2023-4392 FDK-2022-4026 FDK-2020-3340 kodlu ÇOMÜ BAP projeleri) iklimsel referans olarak kullanılacaktır. Afşin-Elbistan Havzası’ndan elde edilecek yeni ESR ve izotop verileri, söz konusu referans havzalara ait paleoiklimsel kayıtlarla karşılaştırmalı olarak değerlendirilerek Anadolu ölçeğinde bölgesel iklim değişkenliğinin yapılandırılmasına olanak sağlayacaktır. Böylece Kuvaterner boyunca Anadolu genelinde gözlenen periyodik iklim dalgalanmalarının zamanlaması ve ortamsal özellikleri havzalar arası karşılaştırmalar yoluyla ortaya konabilecektir. Proje sonucunda geliştirilecek olan bölgesel iklim modeli, Anadolu'daki ortak kuraklık sorununun kökenlerini aydınlatacak; iklim değişikliği, tarım ve su yönetimi konularında küresel ölçekte yok olma tehlikesi yaşayan göl havzaları için uluslararası literatüre önemli bir katkı sağlayacaktır.