Akademik Veri Yönetim Sistemi
Acak M. (Yürütücü), Uzun M., Güngör B., Özen G., Aydeğer C., Aykora D.
TÜBİTAK Projesi, 1002 - Hızlı Destek Programı, 2024 - 2025
Genellikle
bir sporcunun yüksek yoğunluklu ağır bir antrenman veya müsabaka sonrası
toparlanma süresi yaklaşık 24-72 saati bulmaktadır. Branşlara göre değişmekle
birlikte elit sporcuların çoğu zaman bir turnuvadan veya antrenmanlardan 24
saat sonra tekrar başka bir yüklenme veya müsabakaya çıkmaları gerekir. Bu
dönemlerde sporcular toparlanma için yeterli dinlenme zamanını bulamamaktadır.
Spor bilimlerinde geçmişten
günümüze sporcuların yoğun antrenman ve müsabakalar sonrası yenilenmesini
hızlandırmak amacıyla laboratuvar ve saha çalışmalarına büyük önem
verilmektedir. Bu kapsamda günümüzde elekromyostimulasyon, hiperbarik oksijen veya ozon
terapisi, kryoterapi, besin ve ergojenik destekler kullanılmaktadır. Bu
uygulamalar özellikle vücutta egzersiz sonrası biriken atık metabolitlerin
uzaklaştırılması, enerji depolarının yenilenmesi ve oluşan kas hasarının
onarımıyla bir sonraki antrenman veya müsabakaya tam olarak hazır olmayı
sağlamak amacıyla uygulanır.
Yüksek
şiddetli eforlar sonrasında dinlenme periyodu içerisinde uykunun toparlanmanın
gerçekleşmesi ve hızlı yenilenmenin sağlanmasında en önemli periyot olduğu
tespit edilmiştir. Günümüzde insanların uyku kalitesinin ve sorunlarının tespitinde geneksel
ve yeni nesil yöntemler kullanılmaktadır. Bilimsel çalışmalarda gece uykusu
Non-REM ve REM uykusu olmak üzere iki ana bölümde ve uykuya geçişten uyanışa
kadar beş evrede değerlendirilmektedir. Düzenli uyku ve toparlanma süreçlerinin
sporcuların performansını artırmada önemli katkıları olduğu belirlenmiş olup,
sporcuların uyku artırıcı katkılar aldığı rapor edilmiştir. Melatonin bu açıdan
en çok kullanılan ajan olarak bilinmektedir. Ayrıca melatonin klinisyenler
tarafından etkisi ve güvenilir profili açısından en çok tavsiye edilen uykuya
yardımcı bir ajandır. Buna ek olarak melatoninin uyku fazı ilerlemesi
gerektiren durumlarda da faydalı etkilerinin olduğu belirlenmiştir.
Gecikmiş
kas ağrısı eksantrik kasılma içeren egzersizlerden sonra 24-72 saat arasında
oluşarak, toparlanma zamanında antrenör ve sporcular için önemli sorunlardan
biri olarak ortaya çıkmaktadır. Gecikmiş kas ağrısı sporcularda kas
fonksiyonlarının zayıflamasına, sporsal yeteneğin azalmasına ve kronik ağrıya
neden olmaktadır. CK, IL-6, TNF-α, LDH, miyoglobin ve Aspartat transaminaz
(AST)’ nin düzeyleri gecikmiş kas ağrısı ve toparlanmanın belirlenmesinde kullanılan
belirteçlerdir. Bu bağlamda melatonin alan sporcuların uyku mimarisinde anlamlı
iyi olma durumu ile birlikte kas hasarı belirteçlerinin de normale döneceğini
ispatlamayı amaçladık.
Çalışma
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi bünyesinde
yürütülmüş olup TÜBİTAK tarafında 223S350 kod nolu proje kapsamında
desteklenmiştir.