Yükseköğretimde Akademik ve Yönetimsel Girişimcilik Yönelimi

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Rektörlüğe Bağlı Bölümler, Rektörlük, Türkiye

Tez Danışmanı: Hasan Arslan

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Küresel ölçekte yaşanan gelişmeler, uluslararası etkileşimlerin artması, rekabetin yoğunlaşması ve kaynaklara duyulan ihtiyacın çoğalması sonucunda üniversitelerin piyasa ile daha fazla etkileşim içinde olmaları ve girişimci bir yapıya bürünmeleri gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle yükseköğretim kurumlarının girişimcilik düzeylerinin belirlenmesi, akademik ve yönetim kademesindeki bireylerin girişimcilik özelliklerinin ve bunların ilişkilerinin karşılaştırılması önemli bir araştırma alanıdır. Bunun yanında Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından hazırlanan Girişimci ve Yenilikçi Üniversite Endeksinde (GYÜE) yer alan üniversitelerin incelenmesinin, girişimcilik kavramının üniversitelerde nasıl daha etkili bir şekilde uygulanabileceğine dair içgörüler sunabileceği de düşünülmektedir. Bu kapsamda araştırmanın genel amacı yükseköğretim kurumlarındaki akademik ve yönetimsel girişimcilik durumlarını ortaya koymaktır. Araştırmada nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin birlikte kullanıldığı karma araştırma yöntemlerinden çeşitleme (birleştirme) deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda durum çalışması deseni, nicel boyutunda ise ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında görev yapan akademisyenler ve yöneticiler, örneklemini ise GYÜE’de üst, orta ve alt sırada yer alan üniversitelerde görev yapan, akademik personel ve yöneticiler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi belirlenirken tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda çalışma grubunu 12 akademik yönetici oluşturmaktadır. Görüşme gerçekleştirilen katılımcıların tamamı üniversitede yönetici olarak görev yapan akademik personel olduğu için bu araştırmada amaçlı örneklem yöntemlerinden ölçüt örneklem kullanılmıştır. Nitel verilerin elde edilmesi ve yükseköğretim kurumlarındaki yöneticilerin akademik ve yönetimsel girişimcilik ile görüşlerine ait verilerin toplanması için araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile yöneticiler ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nicel veriler yönetimsel girişimcilik ve akademik girişimcilik olmak üzere iki başlık altında toplanmıştır. Yönetimsel girişimcilik ile ilgili nicel verilerin toplanması için araştırmacı tarafından geliştirilen Yönetimsel Girişimcilik Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın diğer boyutu olan akademik girişimcilik ile ilgili nicel verilerin toplanması için Todorovic vd. (2011) tarafından geliştirilen ve Türkçe uyarlama çalışması Derya Kula (2013) tarafından gerçekleştirilen ENTRE-U: An Entrepreneurial Orientation Scale for Universities Ölçeği (Girişimcilik Eğilimi Ölçeği) ve Linan ve Chen (2009) tarafından geliştirilen ve Türkçe uyarlama çalışması Şeşen ve Basım (2012) tarafından gerçekleştirilen Girişimcilik Niyeti Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutundan elde edilen veriler MAXQDA 2020 programı kullanılarak içerik analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırmanın nicel boyutundan elde edilen veriler ise SPSS 22 ve AMOS 23 programları kullanılarak analiz edilmiştir.

Bu araştırma, akademik ve yönetimsel girişimcilik kavramlarının ayrı ayrı ele alınmasının yanı sıra, bu iki kavram arasındaki ilişkinin incelenmesi açısından önemlidir. Araştırma sonuçlarına göre üniversitelerin akademik girişimcilik düzeyleri genel olarak yüksek bulunmuş ve bu durum araştırma, sanayi iş birliği ve yenilikçi üniversite politikalarına olan ilgiyi göstermektedir. Akademik personelin girişimcilik niyetleri orta düzeyde, yöneticilerin yönetimsel girişimcilik becerileri ise yüksek düzeyde tespit edilmiştir. Üniversiteler arasında akademik girişimcilik düzeyleri benzerlik gösterirken, bazı üniversiteler sanayi iş birliği açısından daha ileri seviyededir. Girişimcilik üniversitelere ekonomik, akademik ve toplumsal faydalar sağlamakla birlikte, bürokratik engeller ve finansal kaynak yetersizlikleri gibi zorluklarla karşılaşılmaktadır. Bu engellerin aşılması için yapılan teşvikler ve iş birlikleri önemlidir. Gelecekte girişimcilik eğitimleri ve sanayi iş birliklerinin artırılması, üniversitelerin girişimcilik potansiyelini yükseltecektir. Bu bağlamda girişimcilik kültürünün yaygınlaştırılması için üniversite genelinde girişimcilik eğitimleri ve seminerleri düzenlenebilir, yöneticilerin yönetimsel girişimcilik becerilerini geliştirmek için liderlik ve yenilik yönetimi programları düzenlenebilir, girişimcilik ekosistemlerinin güçlendirilmesi, yenilikçi projelerin desteklenmesi ve uluslararası iş birliklerinin artırılması gibi önlemler alınabilir, araştırmacıların projelerine daha fazla destek sağlanabilir, araştırma altyapısı güçlendirilebilir, girişimcilik ve yenilikçilik konularında uzun vadeli stratejiler ve politikalar geliştirilebilir.