Bal Arılarında (Apis mellifera L.) Retrotranspozon Analizleri

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Doç. Dr. Levent Mercan; Doç. Dr. Sevgi Maraklı

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Retrotranspozonlar genom içinde bulunan hareketli elementlerdir ve farklı canlıların genomlarının büyük bir kısmını oluştururlar. Sistem biyolojisi içerisinde farklı metabolik yolaklardaki genlerin anlatımlarının düzenlenmesinde rol oynayan retrotranspozonların hareketlerinin; türler arası, tür içi ve hatta farklı dokularında bile değişebileceği bildirilmiştir. Bununla birlikte belirli bir türe özgü retrotranspozonların tamamen farklı bir türde tanımlandığı birçok araştırma da bulunmaktadır.

Bal arısı (Apis mellifera L.) tozlama yoluyla küresel ekolojiye önemli miktarda katkıda bulunan ve sosyal davranışları nedeniyle incelenen model bir organizmadır. Bu tez çalışmasında, Kafkas arısının (Apis mellifera caucasica) üç farklı kolonisinde, arpa bitkisine özgü Sukkula ve Nikita retrotranspozonları, IRAP (Retrotranspozonlar Arası Çoğaltım Polimorfizmi) markır tekniği kullanılarak tanımlanmış ve gelişim ile beraber bu retrotranspozonların hareketlerindeki farklılık incelenmiştir. Bu amaçla her koloniden bir kraliçe arı, beş işçi arı ve beş larva ile çalışılmıştır.

Her iki retrotranspozonun tüm kolonilerin tüm örneklerinde bulunduğu belirlenmiştir. Bununla beraber polimorfizm oranlarına bakıldığında Nikita retrotranspozonunun (%0-100), Sukkula retrotranspozonuna kıyasla (%0-67) daha hareketli olduğu görülmüştür. Koloni içindeki kraliçe-işçi (Nikita için %0-83, Sukkula için %0-63), kraliçe-larva (Nikita için %0-83, Sukkula için %0-43) ve işçi-larva kıyaslamalarında (Nikita için %0-100, Sukkula için %0-63) farklı polimorfizm oranlarında sonuçlar elde edilmiştir. Koloniler arası da benzer şekilde farklı polimorfizm yüzdeleri hesaplanmıştır.

Bal arısının gelişimi ile ilgili retrotranspozon bakımından yapılan çalışmalar sınırlıdır. Bu tez çalışmasında ilk defa bir bitkiye ait iki retrotranspozon, arı genomunda tanımlanmış ve farklı gelişim sürecindeki örneklerde retrotranspozon hareketlerinin farklılığını gözlenmiştir. Elde edilen bulguların, retrotranspozonlardaki değişimlerin arı gelişimi üzerindeki etkilerinin anlaşılmasına katkı sağlaması beklenmektedir.