Gökçeada, Bozcaada ve Çanakkale Boğazı Kıyılarının Kuvaterner Jeolojisi ve Jeomorfolojisi

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği, Türkiye

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Erdinç Yiğitbaş; Prof. Dr. Ahmet Evren Erginal

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Desteklendiği Program: Diğer

Özet:

Bu çalışma, Bozcaada, Gökçeada ve Çanakkale Boğazı kıyılarının Geç Pleyistosen – Holosen yaşlı denizel ve karasal istiflerin fasiyes çözümlemesi, stratigrafik tanımlaması ve kronostratigrafik açıdan incelenmesini; bu bölgenin Kuvaterner’deki deniz seviyesi değişimleri ile genç ve aktif tektonik deformasyonlar ile bölgenin morfotektonik gelişiminin tanımlanmasını – açıklanmasını kapsamaktadır.

Bu amaçla, özellikle kıyı ortamlarında östatik kaynaklı deniz seviyesi değişimleri ve böylece Akdeniz – Karadeniz arasındaki su geçişlerinin yorumlanması için; gelgit arası ortamı karakterize eden yalıtaşları, gelgit üstü zonda rüzgar – kum taşınım dinamikleri gösteren taşlaşmış kumul veya eolinitler, gelgit altı zonda birikim platformlarının çökelleri olan denizel taraçaların paleontolojik ve stratigrafik yorumları yapılmıştır. Tüm bu çalışmalar gel-git üstü zona kadar denizel ve karasal fasiyes ortamlarındaki çökelme ve bilhassa karbonat diyajenezi dolayısıyla paleocoğrafya açısından önemli bir yere sahiptir. Çalışmanın amacına ulaşabilmesi için öncelikle jeolojik ve jeofiziksel arazi çalışmaları ile örneklemeler yapılmıştır. Elde edilen örneklerin oluşum yaşlarını belirleyebilmek için OSL ve ¹⁴C tarihlendirmeleri yapılmıştır. Ayrıca örneklerin petrografik niteliklerini ortaya koyabilmek için incekesit incelemeleri, SEM-EDX, XRD, CaCO₃, tane boyu analizleri gerçekleştirilmiştir. Bazı örneklerin bünyesinde fosillerin bulunmasından dolayı paleontolojik çalışmalar da yapılmıştır. Bunların yanında örneklerin oluşumları esnasındaki iklim koşullarını belirleyebilmek için duraylı izotop analizleri de yaptırılmıştır.

Yapılan analizler sonucunda yalıtaşlarının, GÖ 620 - 5580 yılları arasında çökeldiği bu iki tarih arasındaki GÖ 2390 - 3680 dönemleri arasında çökelmezliğin olduğu belirlenmiştir. Eolinitlerden yapılan analizlerde bu oluşukların çimentolanma türüne ve eksi değerlikteki izotop değerlerine bağlı olarak karasal koşullarda pekleştiği belirlenmiştir. Denizel taraçalar ve onlarla ilişkili olan Çardak kumullarından yapılan analizler sonucunda 33,9 binyıl ile 525,4 binyıl arasında OSL tarihleri elde edilmiştir. Fosil içerikleri ile birlikte yorumlanması sonucunda ise Çanakkale Boğazı'nın Akdeniz ve Marmara Denizi suları ile genellikle bağlantılı olduğu belirlenmiştir. Gökçeada yalıtaşlarının oluşumları esnasında bölgenin tektonik yolla yükseldiği anlaşılmıştır.

Anahtar sözcükler: Kıyı, Kuvaterner, Analitik tarihlendirme, Jeoloji, Jeomorfoloji, Morfotektonik.