Taş Ocağından Tapınağa: Nicomedia Rölyefleri Örneğinde Geç Roma Dönemi Heykeltıraşlık Atölyelerinin İşleyiş Mekanizmaları
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Fakültesi, Sanat Tarihi, Türkiye
Tez Danışmanı: Tuna Şare Ağtürk
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
2001 ve 2009 yılında İzmit şehrinin (Antik Dönem ismiyle Nicomedia) merkez Çukurbağ Mahallesinde yapılan kurtarma kazılarında üzerleri imparatorluk, mitolojik ve agonistik tasvirlerle süslü renkleri korunmuş rölyef panelleri ortaya çıkarılmıştır. 2015-2018 yılları arasında TÜBİTAK projesi (Proje No. 115K242) kapsamında yapılan teknik ve ikonografik değerlendirmelerde rölyefler M.S. 3. yüzyılın sonunda, imparator Diocletianus dönemine tarihlendirilmiştir. Epigrafik veriler ve antik kaynaklar Nicomedia'da güçlü bir mermer endüstrisinin ve yerel taş atölyelerinin varlığına işaret etse de Çukurbağ rölyeflerinin ortaya çıkmasından önce kentte Geç Roma Dönemi heykeltıraşlık atölyelerine dair herhangi bir arkeolojik veri bulunamamıştır. Çukurbağ'da çıkarılan rölyefler Geç Roma Dönemi heykeltıraşlık atölyelerinin işleyiş mekanizmalarının anlaşılmasına dair en büyük arkeolojik buluntu gurubunu içermektedir. Tez çalışmasında rölyefler üzerinde görülen heykeltıraşlık aletlerinin izinden yola çıkılarak rölyeflerin yapım aşamaları ve dönemin heykeltıraşlık atölyelerinin işleyiş mekanizmaları hakkında bilgilere ulaşılmaya çalışılmıştır. Rölyefler üzerindeki figürler düz keski ve matkap ile ince işçilikle yapılmış, rölyef kaidelerinin geneli dişli keski ile bir kısmı ise raspa ile sonlandırılmıştır. Rölyef panellerinin arka ve yan yüzleri murç ile kabaca işlenmiştir. Rölyeflerin üst profilinde ise murç ve dişli keskiler ile şekillendirilmiş taşıma ve kenet delikleri bulunmaktadır. Bu bilgilerin değerlendirilmesi sonucunda Proconnesos mermerinden yapıldığı düşünülen rölyeflerin bulunduğu yapıya yakın bölgede yerde işlenip daha sonra mimari düzen içerisine oturtulduğu anlaşılmıştır. Yan yüzlerdeki murç ile bitirilmiş yüzeyler sayesinde rölyeflerin uzunlukları belirlenmiş, mimari düzen içerisinde girintili çıkıntılı bir program sergilediği anlaşılmıştır. Ayrıca üç adet rölyefte devşirme malzeme kullanımı tespit edilmiştir. Bu bağlamda atölyelerin yapılacak işin hızlı olması adına devşirme malzeme ile çalıştıkları anlaşılmıştır.