Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Fatma Nur Başaran
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:Bir parça kumaş, insanoğlunun varoluşundan bu yana en ilginç kanıtlar arasında bulunmaktadır. Tarihi tekstil ve malzemeleri kültürel mirasın bir parçası olarak geçmiş zamana tanıklık etmektedir. Geçmişten günümüze ulaşabilen dokuma örnekleri, etnografik materyaller, çağdaş sanata yansıyan tasvirler, tarihi tekstiller hakkında günümüze önemli bilgiler sağlamaktadır. Tarihi tekstiller arasında yer alan brokar kumaşlar, pek çok ülkede olduğu gibi Türk kumaş sanatı içinde de büyük öneme sahiptir. Ancak ulusal ve uluslararası kaynaklarda brokar teriminin farklı şekillerde ifade edildiği ve teknik açıdan yeterince açıklanmadığı görülmektedir. Bu ihtiyaçla konu alınan bu çalışma, brokar teriminin literatürde incelenmesi, ürün ve teknik çeşitlerinin günümüzde üretimi devam eden Hindistan Varanasi örneğinde araştırılmasını kapsamaktadır. Bu amaçla bölgede brokar dokumacılığında kullanılan araç-gereçler, dokuma teknikleri, üretim süreçleri incelenmiş, brokar kumaşların kimlik ve teknik analizleri yapılarak elde edilen bilgiler ile deneysel brokar kumaş tasarımları ve üretimleri gerçekleştirilmiştir. Çalışmada nitel araştırma tekniklerinden temel nitel araştırma modeli kullanılmıştır. Bu kapsamda konunun temellendirilmesi ve yönlendirilmesi amacıyla brokar kumaşların tarihi, tarihi tekstiller içindeki önemi, brokar kumaşlar ile ilgili terim ve kavramlar, brokar kumaş dokumacılığında kullanılan tezgâhlar ve gelişimi, dokuma sınıflandırmalarındaki yeri ile ilgili literatür incelemesi yapılmış, elde edilen veriler konu başlıkları altında araştırmanın ikinci bölümünde sunulmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümünde yöntem açıklanmıştır. Araştırmanın dördüncü aşamasında brokar kumaş üretiminin devam ettiği Hindistan Cumhuriyeti, Varanasi'de brokar kumaş dokumacılığı gözlem yöntemiyle incelenmiş, brokar dokuma tekniği tasarımı, dokuma hazırlık, dokuma ve bitim işlemleri başlıkları altında sunulmuştur. Varanasi El Sanatları Müzesinde (The Crafts Museum The Tana Bana and Handloom Gallery, Varanasi, India) etkileşimli gözlem yapılmış, elde edilen bilgiler dördüncü bölümde ilgili konu başlıkları altında sunulmuştur. Bu bölümde ayrıca farklı tekniklerle üretilen brokar kumaşların analizi için ölçütlü örnekleme metodu ile belirlenen yedi adet brokar kumaşın analiz ve değerlendirmesi yapılmış, kimlik bilgilerini belirlemek amacıyla random yöntemi ile seçilen kırk bir adet brokar kumaşın bilgi formları hazırlanmış ve değerlendirilmiştir. Araştırmanın beşinci bölümünde Hindistan Cumhuriyeti'nin Varanasi şehrindeki brokar kumaş dokumacılığının teknik, tasarım ve üretim süreci esin kaynağı olarak alınmıştır. Bu bölgede brokar dokumacılığı Hindu, Budist ve Müslümanlar tarafından birlikte sürdürülmektedir. Bu din kardeşliğinden esinlenerek yeniden doğuş teması ile beş adet eskiz çalışması araştırma bölgesinin geleneksel brokar kumaş dokuma teknikleri doğrultusunda hazırlanmış ve üretimi gerçekleştirilmiştir.