Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Fakültesi, Fizik, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Caner Çiçek
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
β Lyrae türü örten çift sistemler çift yıldız evriminde önemli bir aşamaya karşılık
gelmektedir. Literatürde, parametreleri iyi olarak belirlenmiş az sayıda β Lyrae türü
sistemler mevcuttur. Bu tür sistemlerin çalışılması, sistemlerin elde edilecek
parametrelerinin literatüre katkı sağlaması yanında bu tür sistemlerin evrim durumlarını
araştıran geniş ölçekli çalışmaların da bir parçası olabilir. Bu tez çalışmasında, güncel
olarak gözlenmiş β Lyrae türü olan SX Aur ve HL Dra’nın eş zamanlı ışık eğrisi çözümü
yapılmış ve sistemlerin mutlak parametreleri elde edilmiştir. SX Aur sisteminin, her iki
bileşenin kendi kritik Roche lobunu doldurduğu, değmeye yakın bir çift sistem olduğu ve
bu nedenle β Lyrae ve W Uma türü arasında bir durumda olduğu anlaşılmıştır. Öte
yandan, HL Dra sisteminde her iki bileşen kendi Roche yüzeylerini doldurmadığı
görülmüştür. β Lyrae türü örten çift sistemler olarak iyi bilinen ve mutlak parametreleri SX
Aur ve HL Dra’nın parametrelerine yakın olan birkaç sistem literatürden bulunmuş ve HR
diyagramındaki konumları tartışılmıştır. SX Aur sisteminin O-C temelli dönem analizi
yapılmış ve sistemin döneminin 0,0055(6)s/yıl hızı ile arttığı görülmüştür. Bu dönem
değişimine sebep olabilecek en muhtemel fiziksel mekanizma, ikinci bileşenden birinci
bileşene doğru korunumlu olmayan kütle aktarımı mekanizmasıdır. SX Aur sisteminden
kaybedilen kütle miktarının 10^{-10} Mʘ/yıl olduğunu kabul ederek aktarılan kütle 3.12×10^{-7}
Mʘ/yıl olarak bulunmuştur.