Ayvacık (Çanakkale) Yöresi Halılarında Kullanılan Bitkisel Boyarmaddeler ve Alternatifleriyle Renk Denemeleri

Tez Türü: Sanatta Yeterlik

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Geleneksel Türk El Sanatları Ana Sanat Dalı, Türkiye

Tez Danışmanı: Prof. İsmail Öztürk

Tezin Onay Tarihi: 2003

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Çanakkale ili, Ayvacık ilçesinde yaklaşık elli yıl önce terkedilmiş olan doğal boyamacılık 1980'li yıllarda yörede uygulanmaya başlanan DOBAG (Doğal Boya Araştırma Geliştirme) projesiyle tekrar hayata dönmüştür. Yörenin bitki örtüsünde çok sayıda bitkisel boyarmadde mevcut olduğu halde proje kapsamında kullanılan doğal boyar maddeler; kökboya {Rubia tinctorum), muhabbet çiçeği (Reseda luteola), papatya (Anthemis sp.), palamut kadehi (Quercus sp.) ve mazı ile sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı günümüzde Ayvacık yöresi halılarında halkın kullandığı bitkisel boyarmaddelerin, mordanlama usullerinin, boya reçetelerinin tespit edilip yörenin bitki örtüsünde bulunan alternatiflerinin denenmesiyle halka yeni bitkisel boyarmadde seçeneklerinin sunulmasıdır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; Ayvacık ilçesinin coğrafi konumu ve tarihçesi anlatılmış, yörede halıcılığın tarihsel gelişim süreci, yöre halılarında kullanılan malzemeler ve bu halıların teknik, desen ve renk özelliklerine yer verilmiş, seçilen 14 pilot köyde yöre halkı tarafından halı ipliklerini boyamada kullanılan boya bitkileri, mordanlar ve 71 tane boyarmadde reçetesi anlatılmıştır. Ayrıca yörede yetişen fakat yöre halkı tarafından kullanımı bilinmeyen 89 tane boya bitkisinin botanik yapısı, yetişme ortamı, boyamacılıkta kullanılan kısımları ve farklı mordanlarla verdiği renkler tanıtılmış, içerdikleri boyarmaddelerin kimyasal yapısı ve botanik yapılarına göre tablolar halinde gösterilmişlerdir. İkinci bölümde; yörenin bitki örtüsünde yetişen ve 13 tanesi dünyada ve bir tanesi de ülkemizde daha önce boyamacılıkta hiç kullanılmamış olan 19 tane boya bitkisi ile yün iplikleri üzerinde yapılan 75 renk denemesine ve bu renklerin ışık ve yıkama haslıklarına yer verilmiştir. Üçüncü bölümde; Ayvacık yöresine ait halı motiflerinden yararlanılarak yapılan özgün ve ayrıca klasik halı tasarımlan bulunmaktadır.