Akademik Veri Yönetim Sistemi
sağlık ve bilim 2025 genel cerrahi, Doç.Dr.Hüseyin ALAKUŞ, Editör, Efe Akademik Yayıncılık, İstanbul, ss.5-17, 2025
Cerrahi, insanlık tarihinin en eski ve en dramatik tıp uygulamalarından biri olarak kabul edilmektedir. Arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan ve cerrahi girişim izleri taşıyan kafatasları, amputasyon bulguları, trepanasyon örnekleri ile savaş yaralanmalarına ait iskelet kalıntıları, cerrahinin binlerce yıldır insan yaşamının ayrılmaz bir parçası olduğunu açıkça göstermektedir. Bu erken dönem girişimler çoğu zaman yaşam kurtarıcı bir zorunluluk olarak uygulanmış; travma, enfeksiyon ve akut kanama gibi durumlarda sınırlı bilgi ve teknik imkânlara rağmen cerrahi müdahalelere başvurulmuştur. Ancak bu dönemde gerçekleştirilen cerrahi işlemler, sistematik bilgiye değil büyük ölçüde deneyime, gözleme ve sezgiye dayanmaktaydı. Bununla birlikte cerrahinin, günümüzdeki anlamıyla bilimsel temellere dayanan, standartları belirlenmiş, öngörülebilir sonuçları olan ve göreli olarak güvenli bir tıbbi disipline dönüşmesi oldukça yeni bir gelişmedir. Uzun yüzyıllar boyunca cerrahi uygulamalar yüksek mortalite oranlarıyla ilişkilendirilmiş; ağrı kontrolünün yetersizliği, enfeksiyonların önlenememesi ve kanama yönetimindeki sınırlılıklar cerrahinin etkinliğini ciddi biçimde kısıtlamıştır. Bu nedenle cerrahi, tarihsel süreçte çoğu zaman hekimlikten ayrı, daha düşük prestijli ve riskli bir uğraş olarak değerlendirilmiştir. Modern cerrahinin şekillenmesi esas olarak son iki yüzyıllık dönemde gerçekleşmiştir. Anestezinin geliştirilmesi, antisepsi ve asepsi kavramlarının benimsenmesi, sterilizasyon tekniklerinin uygulanması ve cerrahi anatomi bilgisinin derinleşmesi, cerrahiyi köklü biçimde dönüştürmüştür. Bu dönüşüm sayesinde cerrahi girişimler yalnızca acil ve kaçınılmaz durumlara özgü olmaktan çıkmış; planlı, kontrollü ve giderek daha karmaşık işlemlerin güvenle uygulanabildiği bir tıbbi alan hâline gelmiştir. Günümüzde cerrahi, multidisipliner yaklaşım, teknoloji ve kanıta dayalı uygulamalarla desteklenen dinamik bir bilim dalı olarak gelişimini sürdürmektedir (Gawande, 2012). Bu bölümde, genel cerrahinin tarihsel gelişimi ana hatlarıyla ele alınacak; ardından modern cerrahiyi şekillendiren temel ilkeler sistematik biçimde özetlenecektir. Cerrahi tarihini bilmek, yalnızca tarihsel bir merak konusu değildir; aynı zamanda güncel cerrahi uygulamaların hangi bilimsel dönüm noktaları, hangi komplikasyonlar ve hangi etik tartışmalar sonucunda oluştuğunu anlamak açısından da öğreticidir (Rutkow, 1991).