GARİPNÂME'DE MENTAL EYLEMLER
MUNZUR 10TH INTERNATIONAL CONFERENCE ON SOCIAL SCIENCES, Tunceli, Türkiye, 19 Haziran - 21 Ağustos 2026, ss.338-362, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Basıldığı Şehir: Tunceli
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.338-362
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Türkçenin tarihi dönemleri içinde Eski Anadolu Türkçesi dönemi, Türkçenin söz varlığı zenginliğini yansıtması açısından önemli bir yere sahiptir. Aynı zamanda Âşık Paşa'nın
Garipnâme adlı eseri; Eski Anadolu Türkçesi döneminin dil özelliklerinin ve düşünce yapısının kavranmasını sağlayan önemli bir kaynak olarak kabul edilir. Çalışmada Garipnâme’deki mental eylemler incelenerek anlamlarına göre sınıflandırılacaktır. İnsan zihninde bulunan kavramların algılanışını, işlenişini yani algıya verilen tepkileri karşılayan eylemler, mental eylemler olarak adlandırılır. Bu çalışma için Garipnâme genel hatlarıyla incelenip 200 mental eylem tespit edilerek anlamlarına göre sınıflandırılmıştır. Eserde ‘bil-, gör-, bak-, işit-’ eylemlerinin yoğun bir şekilde kullanıldığı görülmektedir. Tespit edilen eylemler biliş ve algılama eylemlerinden oluşmaktadır. Mental eylemlerin diğer eylemlere göre daha sık kullanılması Garipnâme’nin öğüt ve bilgi vermeyi amaçlayan bir eser olması ile ilişkilendirilebilir. Garipnâme’de mental eylemler belirlenerek sınıflandırılmış ve bu çalışmanın hem eserin hem de yazarının anlam dünyası, dünya görüşü hakkında yapılacak başka çalışmalar için bir rehber olacağı ön görülmüştür.
Within the historical periods of the Turkish language, the Old Anatolian Turkish period holds a significant place in terms of reflecting the richness of the Turkish vocabulary. Furthermore, Garipnâme of Âşık Paşa is considered an important source for understanding the linguistic features and thought structure of the Old Anatolian Turkish period. This study will examine the mental verbs in Garipnâme and classify them according to their meanings. Verbs that represent the perception and processing of concepts in the human mind, that is, the reactions given to perception, are called mental verb. For this study, Garipnâme was examined in general terms, and 200 mental verbs were identified and classified according to their meanings. The classification shows a high frequency of use of the verbs ‘know-, see-, look-, hear-’. The identified verbs consist of cognitive and perceptual actions. The more frequent use of mental verbs compared to other verbs can be attributed to Garipnâme being a work aimed at giving advice and information. By identifying and classifying the mental actions in Garipnâme, it is foreseen that this study will serve as a guide for further research on the meaning world and worldview of the work and its author.