Uzayın Barışçıl Amaçlı Kullanımı ve Uzay Hukuku

Creative Commons License

Kıllıoğlu M. E.

Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimleri Fakültesi Dergisi, cilt.28, sa.1, ss.12-29, 2026 (TRDizin)

Özet

Uzayın kullanımı ve keşfi faaliyetlerinin temelinde yatan hukuki kavramlardan biri de uzayın barışçıl amaçlarla kullanımı ve bu kullanımın evrensel bir ilke olarak kabul edilmesi gerekliliğidir. Ancak Barışçıl Kullanım kavramının uzay aktörleri tarafından, uzay araştırmaları ve keşif faaliyetleri için neredeyse evrensel bir kural, yasal gereklilik olarak kabul edilse de bu terimin üzerinde uzlaşılmış ve genel kabul görmüş bir tanımı yoktur. Bu sorunlu bir durumun ortaya çıkmasına yol açmaktadır zira devletler uzay güvenliğiyle kendi ulusal güvenliklerine yönelik yeni yaklaşımlar geliştirdikleri ve bu durumla irtibatlı olarak yasal yükümlülüklerini yeniden tanımladıkları için terimin içeriği sürekli değişmektedir. Dolayısıyla, hukuki terminoloji statik olsa da altta yatan anlayış ve politikalar, devletlerin uluslararası yükümlülüklerini nasıl yorumladıkları noktasında dinamik değişimleri beraberinde getirmektedir. Bu çalışma, devletlerin uzayı barışçıl amaçlarla kullanma yükümlülüğünü nasıl yorumladıklarını ve yasal yükümlülüklerini yeniden tanımlamaları sonrasında değişen uzay güvenliği anlayışlarını inceleyecektir. Bu kapsamda, uzayın barışçıl amaçlı kullanımının yasal içeriğinin erozyona uğradığı iddialarına da değinilecektir. Çalışmada temelde, uluslararası uzay hukukunda kullanılan barışçıl kullanım ve barışçıl amaçlar gibi hukuki terimlerin içeriğinin ve devletler tarafından anlaşılması ve yorumlamalarının değiştiğini savunulmaktadır. Uzay Çağı’nın ilk başlarında kullanıldığı şekliyle Barışçıl Amaçlı kullanım, yalnızca BM Şartı'nın güç kullanımına ilişkin yasaklarını değil, aynı zamanda devletler tarafından genel kabul gören bir dizi örf ve âdet uluslararası hukuku ilkesini de kapsamıştır. Sonuç olarak, Uzayı barışçıl amaçlarla kullanma yükümlülüğüne ilişkin devletlerin yaklaşımlarında yorumlarında zaman içerisinde değişimler ve farklılaşmalar yaşansa da uzay hukuku ve bu hukuk sisteminin temelini oluşturan 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması noktasında geri dönüşü olmayan noktanın aşılıp aşılmadığı konusu halen tam olarak netleşmiş değildir.
One of the legal concepts underlying the use and exploration of space is the peaceful use of space, and the necessity of recognizing this use as a universal principle. However, while the concept of Peaceful Use is almost universally accepted by space actors as a rule and legal requirement for space exploration, there is no generally accepted definition of the term. This creates a problematic situation because the term's content is constantly evolving as states develop new approaches to space security and their national security, and redefine their legal obligations accordingly. Therefore, while the legal terminology may be static, the underlying understanding and policies bring about dynamic changes in how states interpret their international obligations. This study will examine how states interpret the obligation to use space for peaceful purposes and the evolving understanding of space security following their redefinition of their legal obligations. In this context, it will also address claims that the legal content of peaceful uses of space has eroded. The study fundamentally argues that the content of legal terms such as "peaceful use" and "peaceful purposes" used in international space law, as well as their understanding and interpretation by states, has changed dramatically.Consequently, while states' approaches and interpretations of the obligation to use space for peaceful purposes have evolved over time, the question of whether the point of no return has been passed regarding space law and the 1967 Outer Space Treaty, which forms the basis of this legal system, remains unclear.