KÂBE TASVİRLERİ II

IV. INTERNATIONAL ORTADOGU SCIENTIFIC RESEARCH CONGRESS, Ankara, Türkiye, 26 - 27 Şubat 2026, ss.61-80, (Tam Metin Bildiri)

Kâbe tasvirleri üzerine birinci çalışma, 7-8 Ağustos 2020 tarihlerinde gerçekleştirilen 4.

Uluslararası Mardin Artuklu Bilimsel Araştırma Kongresi’nde Kâbe Tasvirleri I başlığı ile

sunulmuş ve sempozyumun bildiriler kitabında yayınlanmıştır. Anadolu’da İznik, Kütahya

seramik merkezlerinde ve İstanbul Tekfur Sarayı’nda yapılmış Kâbe tasvirli çini pano örnekleri

günümüze kadar gelmiştir. Literatür taramasın sonucunda gravür, el yazması, vekâletname,

minyatür, çini, camaltı resmi, dokuma, sıva üstü kalem işi, metal ürünlerde Kâbe tasvirlerinin

yorumları ve günümüz çağdaş sanatçılarının yapıtları incelenmiştir. Bu çalışmada ise çini pano

ve cam yüzeyler üzerine Kâbe tasviri uygulamaları ele alınmıştır. Kâbe Tasviri II ismiyle

sunulan bu ikinci çalışma Osmanlı dönemi orijinal 7 çini pano Kâbe tasvirinin 20x20cm2

ölçülerinde çini karolar üzerine uygulama aşamalarını ve geleneksel yöntemler ile nasıl

yapıldığını araştırmıştır. Orijinal çini pano tasvirler üzerine aydınger kâğıdı yerleştirilerek kara

kalem çizimleri elle yapılmış, tasvir üzerindeki o çizgiler iğne ile delinmiş, delikli aydınger

çizimler çini karo üzerine yerleştirilerek kömür tozu ile çizimler aktarılmıştır. Siyah tahrir boya

kullanılarak kontürler fırça yardımı ile elle çizilmiş ve ardından istenilen alanlar renkli çini

boyaları ile boyanmıştır. Yedi adet boyanmış çini karo sırçalanarak 920ºC derecede seramik

fırınında pişirilmiş ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Bu çalışmada Kâbe tasvirlerinin

uygulama aşamalarının sunulduğu diğer alan camaltı resim sanatıdır. Birçok tanımı bulunan

camaltı resim sanatı; ‘cama desenleri ters olarak uygulayıp resmetme’ olarak ifade edilebilir.

Camaltı resminde seçilen konular arasında Mekke, Medine ve Kâbe tasvirleri de önemli bir yer

tutar. Sürece paralel olarak, farklı teknik ve üslubu ile karakteristik özellik kazanan camaltı

resim sanatı ile yapılmış olan Kâbe tasvirleri örnekleri incelenmiştir ve çalışmanın ikinci

aşamasında desenleri çıkarılmış olan orijinal Kâbe tasvirleri cam yüzeylere uygulanmıştır.

Deneysel olarak Türkiye’de ilk kez uygulanan bu çalışmada cam plaka yüzeyler özel bir kil

reçete ile kaplanmış, füzyon fırınında ısıl işleme tabi tutulmuş, cam üzerindeki kırmızı ve beyaz

seramik yüzeylere çini uygulamasında kullanılan aynı yöntemle 4 tane Kâbe tasviri çizilmiştir.

Çizilen tasvirlerin üzerine aynı ölçülerde bir cam plaka daha yerleştirilerek füzyon fırınında iki

cam plaka birbirine ısıl işleme kaynaştırılmıştır. İki cam plaka arasına sıkıştırılmış seramik

yüzeylerdeki Kâbe tasvirleri ile başarılı sonuçlara ulaşılmıştır. Bu çalışma, Çanakkale Onsekiz

Mart Üniversitesi (ÇOMÜ), Bilimsel Araştırma Projeleri koordinasyon birimince 3321 proje

numarası ile desteklenmiştir.