AFET SONRASI YENİDEN YAPILANMA SÜRECİNDE KÜLTÜREL MİRAS ALANLARININ TOPLUMSAL HAFIZA TAŞIYICISI OLARAK RO

Metin Parlak T.

Bölgesel kalkınma dergisi, cilt.4, sa.2, ss.206-221, 2026 (TRDizin)

Özet

Afet sonrası yeniden yapılanma süreçlerinde öncelik çoğunlukla fiziksel iyileşme, altyapı ve ekonomik canlanmaya verilmekte; kültürel miras alanlarının toplumsal hafızanın yeniden üretilmesindeki rolü ise sınırlı biçimde ele alınmaktadır. Bu durum, kültürel mirasın yalnızca korunması gereken fiziksel bir unsur olarak değerlendirilmesine neden olmakta ve mekansal anlamın sürekliliğini zayıflatmaktadır. Bu çalışma, afet sonrası yeniden yapılanma süreçlerinde kültürel miras alanlarının toplumsal hafızayı destekleyen aktif mekansal bileşenler olarak nasıl değerlendirilebileceğini ve fiziksel müdahale gerektirmeyen mekansal temsil yaklaşımlarının bu sürece nasıl katkı sağlayabileceğini incelemektedir. Araştırmada konuya ilişkin ulusal ve uluslararası akademik çalışmalar ile uluslararası politika belgeleri kavramsal bir çerçevede değerlendirilmiştir. Literatür değerlendirmesi, anlatı panoları, mekansal deneyim rotaları, dijital hikayeleştirme uygulamaları ile geçici veya kalıcı anı mekanları gibi temsil araçlarının, kültürel miras alanlarının anlam katmanlarını görünür kılarak toplumsal hafızanın sürekliliğini ve kentsel kimliğin yeniden kurulmasını destekleyebileceğini ortaya koymaktadır. Çalışma, kültürel miras, toplumsal hafıza ve mekansal temsil arasındaki ilişkiyi bütüncül bir bakış açısıyla ele alarak afet sonrası yeniden yapılanma literatürüne kuramsal katkı sağlamaktadır.

Post-disaster reconstruction processes typically prioritize physical recovery, infrastructure rehabilitation, and economic revitalization, while the role of cultural heritage sites in the reconstruction of collective memory remains insufficiently addressed. This approach reduces cultural heritage to a physical asset requiring preservation and weakens the continuity of spatial meaning. This study examines how cultural heritage sites can be reconceptualized as active spatial components that support collective memory in post-disaster reconstruction and explores the potential contribution of non-invasive spatial representation approaches to this process. To this end, relevant national and international academic studies, together with international policy documents, were examined within a conceptual framework. The evaluation indicates that representational tools such as interpretive panels, routes designed around spatial experience, digital storytelling applications, and temporary or permanent memorial spaces can enhance the visibility of the layered meanings embedded in cultural heritage sites, thereby supporting the continuity of collective memory and the reconstruction of urban identity. By examining the relationship between cultural heritage, collective memory, and spatial representation through an integrated conceptual perspective, this study provides a theoretical contribution to the literature on post-disaster reconstruction.