Akademik Veri Yönetim Sistemi
Türk Dünyası Araştırmaları: Azerbaycan, Ömer Faruk Karaman,Yaşar Sarı, Editör, İbn Haldun Üniversitesi Yayınları, İstanbul, ss.187-204, 2025
Cezalandırmanın haklılığının savunulduğu dönemlerde kamu düzenini bozan ve sekteye uğratan, kişi hak ve özgürlüklerini yok sayan fiillere karşı devletlerin elinde bulundurduğu en büyük silah ceza hukuku olmuş ve bu silah, doğru bir şekilde kullanılırsa hakları en koruyucu, yanlış bir şekilde kullanılırsa hakları en ihlal edici araç haline dönüşebilmektedir (Tarakçıoğlu, 2020: 69). Hukuk düzeninde cezalandırma yetkisi kullanılırken devlet idaresinin keyfiliğinin sınırlandırılmasının, devletin iş ve işlemlerinde hukuki istikrar sağlanmasının ve vatandaşlar arasında eşit muamele de bulunulmasının tesis edilme sürecinde, ‘kanunilik ilkesinin’ merkezi bir yeri bulunmaktadır. 1982 Anayasasının “suç ve cezalara ilişkin esaslar” başlıklı 38. maddesinin 1.fıkrasında suçta ve cezada kanunilik ilkesi düzenlenmiştir. Buna göre, “(1) Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.” 5237 sayılı TCK, 765 sayılı eTCK’da bulunmayan “suçta ve cezada kanunilik ilkesi” başlıklı 2. maddesinde kanunilik ilkesini kapsamına almış, böylelikle bu düzenlemelerin eski TCK’da bulunmaması sebebiyle ortaya çıkan hukuka aykırı uygulamaların önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Buna göre, “(1) Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. Kanunda yazılı cezalardan ve güvenlik tedbirlerinden başka bir ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunamaz.” (2) İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz. (3) Kanunların suç ve ceza içeren hükümlerinin uygulanmasında kıyas yapılamaz. Suç ve ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz.” Suçta ve cezada kanunilik ilkesi, günümüzde sadece ceza kanununa özgü bir kural değil, hukuk devletinin olmazsa olmaz prensibi haline gelmiştir. Nitekim söz konusu ilkeye İnsan Hakları Evren sel Beyannamesi (m.11, f.2) ve İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nde (m.7, f.2) de yer verilmiştir. Hem Anayasa ile belirlenmiş hem de ceza kanunu ile yasalaşmış olan, aynı zamanda evrensel bir ilke olan kanunilik ilkesi ceza hu kukunun hukuk devletine uygunluğunun bir garantisidir. (Kangal, —188 — Türkiye ve Azerbaycan Cumhuriyetleri Hukuk Sistemlerinde Kanunilik İlkesi 2011: 62) Suçta ve cezada kanunilik ilkesi, suç sayılan fiillerin işlenmesinden sonra uygulanacak yaptırımlardan evvel; ancak kanun ta rafından açıkça suç olarak belirlenen ve ancak belirlenen bu suçlara karşılık öngörülen cezaya mahkûm edilmesini ifade eder.