Kıyı alanlarının peyzaj tasarımlarının erişilebilirlik açısından spatial syntax ve mekânsal çözümleme yöntemleri ile değerlendirilmesi: Çanakkale Eski Kordon örneği

Creative Commons License

SAĞLIK E., GÜR N.

Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, cilt.28, sa.1, ss.413-434, 2026 (TRDizin)

Özet

Kıyı alanları ekolojik, sosyal ve ekonomik açıdan büyük önem taşımaktadır ve erişilebilirliğin sağlanması sürdürülebilir kentsel planlama süreçlerinde kritik bir gerekliliktir. Bu çalışma Çanakkale Eski Kordon kıyı alanının erişilebilirlik düzeyini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Spatial Syntax yöntemi kapsamında Görünürlük Grafiği Analizi (VGA) ve Eksenel Çizgi Analizi gerçekleştirilmiş, Mekânsal Çözümleme yöntemi ile alanın fiziksel ve yapısal unsurları değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda alanın görsel süreklilik, yüzey kaplamaları, sınır elemanları ve oturma birimleri açısından çeşitli erişilebilirlik eksikliklerine sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Bu eksikliklerin giderilmesi için Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemi kullanılarak tasarım kriterleri belirlenmiş ve önceliklendirilmiştir. Sonuçlar, kriterler arasındaki karşılaştırmaların tutarlı olduğunu ve önerilen tasarım stratejilerinin erişilebilirliği iyileştirme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca bu çalışmada Spatial Syntax, Mekânsal Çözümleme ve AHP yöntemlerinin birlikte kullanılması peyzaj mimarlığı literatüründe bir ilk olup kıyı alanlarının erişilebilirlik açısından değerlendirilmesine yenilikçi bir bakış açısı getirmektedir. Bu bağlamda önerilen tasarım kriterleri, evrensel tasarım ilkelerine dayalı daha erişilebilir kıyı alanlarının oluşturulması yolunda önemli bir adım sunmaktadır.
Coastal areas are of great ecological, social and economic importance, and ensuring accessibility is a critical requirement in sustainable urban planning processes. This study aims to analyze the accessibility level of Çanakkale Eski Kordon coastal area. Visibility Graph Analysis (VGA) and Axial Line Analysis were performed within the scope of the Spatial Syntax method, and the physical and structural elements of the area were evaluated with the Spatial Solution method. The analysis revealed that the area has various accessibility deficiencies in terms of visual continuity, surface coverings, boundary elements and seating units. In order to overcome these deficiencies, design criteria were identified and prioritized using the Analytic Hierarchy Process (AHP) method. The results show that the comparisons between the criteria are consistent and the proposed design strategies have the potential to improve accessibility. In addition, the use of Spatial Syntax, Spatial Solution and AHP methods together in this study is a first in landscape architecture literature and brings an innovative perspective to the evaluation of coastal areas in terms of accessibility. In this context, the proposed design criteria offer an important step towards the creation of more accessible coastal areas based on universal design principles.