Ortaokul Öğrencilerinin Konuşma Özyeterliklerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi

Creative Commons License

Kana F., Maden A., Kiler B., Köroğlu A.

Ana Dili Eğitimi Dergisi, cilt.14, sa.3, ss.641-664, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin konuşma özyeterlik düzeylerini belirlemek ve bu düzeylerin çeşitli değişkenler açısından anlamlı fark oluşturup oluşturmadığını incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini Türkiye’nin batısındaki bir ilde öğrenim gören 546 ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Ortaokul Öğrencileri için Konuşma Özyeterlik Ölçeği ile araştırmacı tarafından hazırlanan kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Veriler SPSS 27 programı aracılığıyla analiz edilmiş; bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Welch testi ve uygun post hoc analizlerden yararlanılmıştır. Araştırma sonuçları, konuşma özyeterliğinin bazı değişkenlere göre anlamlı biçimde farklılaştığını göstermiştir. Cinsiyet değişkeninde yalnızca etkilenme alt boyutunda kız öğrenciler lehine anlamlı farklılık belirlenmiştir. Yaş ve sınıf düzeyi arttıkça özellikle duyuşsal, içerik ve dil-ötesi boyutlarda konuşma özyeterliği puanlarının azaldığı görülmüştür. Günlük dijital oyun, sosyal medya ve internet kullanım sürelerinin artmasının konuşma özyeterliğinin çeşitli boyutlarında düşüşe yol açtığı belirlenmiştir. Buna karşılık haftalık kitap okuma süresi arttıkça öğrencilerin konuşma özyeterliği puanlarının anlamlı biçimde yükseldiği saptanmıştır. Aylık okunan kitap sayısının yalnızca duyuşsal boyutta anlamlı farklılık oluşturduğu görülmüştür. Anne eğitim durumunun dil-ötesi boyutta, baba eğitim durumunun ise içerik boyutunda anlamlı farklılık yarattığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, öğrencilerin konuşma özyeterliklerinin yalnızca bireysel özelliklerden değil, aynı zamanda dijital medya kullanımı, okuma alışkanlıkları ve aile özellikleri gibi çevresel etkenlerden de etkilendiğini ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçlarının konuşma becerisinin geliştirilmesine yönelik eğitim uygulamalarına, program geliştirme çalışmalarına ve gelecekte yapılacak araştırmalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.