Kafkasya ve Kırım Hunlarında Dinî İnançlar

Creative Commons License

Erkoç H. İ.

International Social Sciences Studies Journal, cilt.12, sa.10, ss.1518-1528, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Avrupa Hun İmparatorluğu’nun 469’da ortadan kalkmasının ardından, 6.-7. yüzyıllarda Kuzey Kafkasya ve Kırım dolaylarında Hun adını taşıyan bazı topluluklar görülmektedir. Haklarındaki bilgiler oldukça sınırlı olmakla birlikte, Patmutʿiwn Ałuanic̣ (Alban Tarihi) başlıklı eser ve Iōannēs Malalas’ın Khronographia (Kronik) başlıklı eserinde söz konusu Hunların dinî inançları çok ayrıntılı bir biçimde kaydedilmiştir; Iōannēs Malalas’ın eserindeki kayıtlar sonradan bazı Bizans, Kıptî ve Süryani kaynaklarında da aktarılmıştır. Kaynaklardaki bu bilgiler incelendiğinde Kafkasya ve Kırım Hunlarının çoktanrılı bir dinî inanca sahip oldukları görülmektedir. Bunların başında Teŋri Ḳan bulunmaktadır, ardından doğa varlıkları ve gök cisimleriyle ilgili kültler ile atalar kültü gelmektedir. Ayrıca Hunlarda kamlar (şamanlar), kurban sunumu ve tözlere (putlara) tapınma gibi dinî unsurların varlığı da gözükmektedir. Bu çalışmada, Kafkasya ve Kırım Hunlarının yazılı kaynaklarda aktarılan dinî inançları tasnif edilerek incelenmiş ve diğer dönemlerdeki Türk-bozkır halklarının dinî inançlarıyla benzerlikleri, yeri geldiğinde farklılıkları, ortaya konulmuştur.

Following the disappearance of the European Hunnic Empire in 469, some groupings carrying the name Hun appear in Northern Caucasia and the environs of Crimea during 6th-7th centuries. Although information on them are quite scarce, the religious beliefs of these Huns are recorded in very detail in the work titled Patmutʿiwn Ałuanic̣ (History of Albania) and Ioannes Malalas’ work titled Chronographia (Chronicle); records in Ioannes Malalas’ work are also transmitted by some later Byzantine, Coptic and Syriac sources. When these data in the sources are examined, it is observed that the Caucasian and Crimean Huns had a polytheistic religious belief. At the top of them was Täŋri Qan (Tengri Khan), followed by cults related to natural beings and celestial objects, alongside the cult of ancestors. Besides, the existence of religious elements such as shamans, sacrifice offerings and worshipping idols are also observed. In this study, the religious beliefs of Caucasian and Crimean Huns transmitted by written sources are classified and examined, and their similarities, also their differences when appropriate, with the religious beliefs of Turkic-steppe peoples from different periods are put forward.