Yeşil Etiketin Ötesinde: Yeni Nesil Çözücülerin SürdürülebilirliğininYaşam Döngüsü ve Çok Ölçütlü Yaklaşımlarla Eleştirel Değerlendirilmesi


Creative Commons License

Pişkin M.

8th International Conference on Scientific and Innovative Studies, Konya, Türkiye, 10 Ekim 2026, cilt.1, ss.520-527, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Cilt numarası: 1
  • Basıldığı Şehir: Konya
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.520-527
  • Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Yeşil çözücüler, geleneksel organik çözücülerin çevresel, sağlık ve güvenlik etkilerini azaltma

hedefiyle sürdürülebilir kimyada giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bununla birlikte, bir çözücünün

biyobazlı kökene sahip olması veya yeşil olarak sınıflandırılması, tek başına daha düşük toplam çevresel

etki anlamına gelmemektedir. Bu çalışmada, yeni nesil yeşil çözücülerin sürdürülebilirliğini

değerlendirmede kullanılan başlıca yaklaşımlar eleştirel olarak karşılaştırılmıştır. Yaşam döngüsü

değerlendirmesi, çözücü seçim kılavuzları, Çözücüler için Yeşil Çevresel Değerlendirme ve

Derecelendirme (GEARS), Yeşil Solvent Rehberi/Veri Tabanı (GreenSOL), Derin Ötektik Çözücüler Eko-

Skalası (DES Ecoscale) ve makine öğrenmesi tabanlı yaklaşımlar; kapsam, uygulama alanı ve metodolojik

sınırlılıklar bakımından incelenmiştir. Karşılaştırmada hammadde kaynağı, yaşam döngüsü boyunca

çevresel etkiler, toksikolojik ve mesleki riskler, teknik performans, geri kazanılabilirlik ve ekonomik

uygulanabilirlik ölçütleri dikkate alınmıştır.

Literatür, çözücü sürdürülebilirliğinin tek bir özelliğe indirgenemeyeceğini ve sonuçların sistem sınırlarına,

veri kalitesine, ölçeğe ve uygulama bağlamına duyarlı olduğunu göstermektedir. Yaşam döngüsü

değerlendirmesi (LCA) çevresel ödünleşmeleri görünür kılan en kapsamlı çerçeve olarak öne çıkarken,

seçim kılavuzları ve çok ölçütlü araçlar ön eleme ve karar desteği sağlamaktadır. Makine öğrenmesi tabanlı

yöntemler erken aşama taramada yararlı görünmektedir; ancak yaşam döngüsü değerlendirmesinin yerini

almamakta ve belirsizliklerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.

Green solvents are gaining increasing importance in sustainable chemistry with the objective of reducing the environmental, health, and safety impacts of traditional organic solvents. However, a solvent's bio-based origin or its classification as "green" does not inherently imply a lower overall environmental impact. This study provides a critical comparison of the primary approaches used to evaluate the sustainability of next-generation green solvents. Life cycle assessment, solvent selection guides, Green Environmental Assessment and Rating for Solvents (GEARS), Green Solvent Guide/Database (GreenSOL), Deep Eutectic Solvents Eco-Scale (DES Ecoscale), and machine learning-based approaches are examined in terms of scope, application domain, and methodological limitations. The evaluation accounts for criteria including feedstock source, environmental impacts throughout the life cycle, toxicological and occupational risks, technical performance, recoverability, and economic viability.

The literature demonstrates that solvent sustainability cannot be reduced to a single attribute, and outcomes are highly sensitive to system boundaries, data quality, scale, and application context. While life cycle assessment (LCA) stands out as the most comprehensive framework rendering environmental trade-offs visible, selection guides and multi-criteria tools offer preliminary screening and decision support. Machine learning-based methods appear useful for early-stage screening; however, they do not substitute for life cycle assessment, and their inherent uncertainties require separate evaluation.