Yeşil Etiketin Ötesinde: Yeni Nesil Çözücülerin SürdürülebilirliğininYaşam Döngüsü ve Çok Ölçütlü Yaklaşımlarla Eleştirel Değerlendirilmesi
8th International Conference on Scientific and Innovative Studies, Konya, Türkiye, 10 Ekim 2026, cilt.1, ss.520-527, (Tam Metin Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
- Cilt numarası: 1
- Basıldığı Şehir: Konya
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.520-527
- Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Yeşil çözücüler, geleneksel organik çözücülerin çevresel, sağlık ve güvenlik etkilerini azaltma
hedefiyle sürdürülebilir kimyada giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bununla birlikte, bir çözücünün
biyobazlı kökene sahip olması veya yeşil olarak sınıflandırılması, tek başına daha düşük toplam çevresel
etki anlamına gelmemektedir. Bu çalışmada, yeni nesil yeşil çözücülerin sürdürülebilirliğini
değerlendirmede kullanılan başlıca yaklaşımlar eleştirel olarak karşılaştırılmıştır. Yaşam döngüsü
değerlendirmesi, çözücü seçim kılavuzları, Çözücüler için Yeşil Çevresel Değerlendirme ve
Derecelendirme (GEARS), Yeşil Solvent Rehberi/Veri Tabanı (GreenSOL), Derin Ötektik Çözücüler Eko-
Skalası (DES Ecoscale) ve makine öğrenmesi tabanlı yaklaşımlar; kapsam, uygulama alanı ve metodolojik
sınırlılıklar bakımından incelenmiştir. Karşılaştırmada hammadde kaynağı, yaşam döngüsü boyunca
çevresel etkiler, toksikolojik ve mesleki riskler, teknik performans, geri kazanılabilirlik ve ekonomik
uygulanabilirlik ölçütleri dikkate alınmıştır.
Literatür, çözücü sürdürülebilirliğinin tek bir özelliğe indirgenemeyeceğini ve sonuçların sistem sınırlarına,
veri kalitesine, ölçeğe ve uygulama bağlamına duyarlı olduğunu göstermektedir. Yaşam döngüsü
değerlendirmesi (LCA) çevresel ödünleşmeleri görünür kılan en kapsamlı çerçeve olarak öne çıkarken,
seçim kılavuzları ve çok ölçütlü araçlar ön eleme ve karar desteği sağlamaktadır. Makine öğrenmesi tabanlı
yöntemler erken aşama taramada yararlı görünmektedir; ancak yaşam döngüsü değerlendirmesinin yerini
almamakta ve belirsizliklerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.
Green solvents are gaining increasing
importance in sustainable chemistry with the objective of reducing the
environmental, health, and safety impacts of traditional organic solvents.
However, a solvent's bio-based origin or its classification as "green"
does not inherently imply a lower overall environmental impact. This study
provides a critical comparison of the primary approaches used to evaluate the
sustainability of next-generation green solvents. Life cycle assessment,
solvent selection guides, Green Environmental Assessment and Rating for
Solvents (GEARS), Green Solvent Guide/Database (GreenSOL), Deep Eutectic
Solvents Eco-Scale (DES Ecoscale), and machine learning-based approaches are
examined in terms of scope, application domain, and methodological limitations.
The evaluation accounts for criteria including feedstock source, environmental
impacts throughout the life cycle, toxicological and occupational risks,
technical performance, recoverability, and economic viability.
The literature demonstrates that solvent
sustainability cannot be reduced to a single attribute, and outcomes are highly
sensitive to system boundaries, data quality, scale, and application context.
While life cycle assessment (LCA) stands out as the most comprehensive
framework rendering environmental trade-offs visible, selection guides and
multi-criteria tools offer preliminary screening and decision support. Machine
learning-based methods appear useful for early-stage screening; however, they
do not substitute for life cycle assessment, and their inherent uncertainties
require separate evaluation.