HUKÛKİ DİNAMİZM VE İÇTİHATTA İSABET TARTIŞMALARI


AYENGİN T.

MARİFE, ss.139-158, 2012 (Hakemsiz Dergi)

  • Basım Tarihi: 2012
  • Dergi Adı: MARİFE
  • Sayfa Sayıları: ss.139-158

Özet

Hukuk, sosyal hayatı düzenleyen en önemli sosyal kurumlardan birisidir. O, toplumsal ha-yattaki değişiklikleri dikkate alır ve onları kendi değerleri doğrultusunda şekillendirir ve yönlendirir. Bu yöndeki başarısı, büyük oranda, dinamik yapısına ve bunu gerçekleştire-cek metodolojik zenginliğe sahip olmasına bağlıdır. İslam hukuku da bu özellikleri taşı-maktadır. Ona bu dinamizmi sağlayan metodolojik dayanakların en önemlilerinden birisi kuşkusuz “içtihatta isabet ve hata” tartışmaları ve bunun sonucunda oluşan zengin mi-rastır. Fıkıh usulünde bu başlık altında yapılan tartışmalarda usûl alimlerinin “musavvibe” ve “muhattıe” olmak üzere iki görüşü benimsedikleri ve bu görüşlerini akli ve nakli delillerle ispata çalıştıkları görülmektedir. Musavvibe taraftarları, “Allah katında içtihat öncesinde belirlenmiş bir doğrunun/hükmün bulunmadığını” ve dolayısıyla “her müçtehidin içtihadında isabet edeceğini” savunurken; muhattıe ise “Allah katında önce-den belirlenmiş bir hükmün var olduğunu” ve bu sebeple “müçtehitlerden sadece birisinin içtihadının bu hükme isabet edeceğini, diğerlerinin içtihatlarında yanılacaklarını” kabul etmektedir. Bu çalışmada her iki gurubun görüşleri hukukî dinamizm açısından değer-lendirilmektedir.