İslâm’da İsraf, Tasarruf ve Çevre
Amasya ilahiyat dergisi, sa.28, ss.193-222, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: Sayı: 28
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.18498/amailad.1856768
- Dergi Adı: Amasya ilahiyat dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Index Islamicus, TR DİZİN (ULAKBİM), Academic Search Ultimate (EBSCO)
- Sayfa Sayıları: ss.193-222
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
İslâm dininde israf haram kılınmıştır. Âyet-i kerîme ve hadîs-i şeriflerde “Yiyiniz içiniz ama israf etmeyiniz” buyrulmuştur. Bir şeyi israf etmekten nehyedilmesi onun haram olmasını gerektirir. Dinde ifrat ve tefrit yerilmiş, her şeyde ihtiyaç kadar harcanması istenmiştir. Sahip olunan mal ve mülkün ihtiyaç dışında aşırı harcanması da israf kapsamına girmektedir. Bu çalışmada israfın çeşitleri, zararı, tasarrufun önemi ve israfın çevreye verdiği zarar üzerinde durulmuştur. İsrafın en başta yiyecek ve içeceklerde olduğu müşahede edilmiştir. Su ve ekmek israfı, en dikkat çeken nimetlerde yapılan israftır. Hadîs-i şeriflerde abdest alırken bile suyun fazla kullanılmasının israf olacağının haber verilmesi israftan kaçınmanın önemine vurgu yapmaktadır. Evlerde olduğu gibi otellerde ve lokantalarda yapılan israf da büyük boyutlara ulaşmaktadır. İhtiyaçtan fazla yemek içmek de israfın ayrı bir boyutudur. Giyim kuşamda ve cemiyetlerde de israfın yaygın olduğu görülmektedir. Plastik maddelerin israfının insana ve çevreye verdiği zarar da günden güne artmaktadır. Zaman israfı da insana bahşedilen ömrün boşa harcanmasıdır. Günümüzde en çok ihtiyaç olan kaynakların ve enerjinin israfı da dikkat çekmektedir. İsraf, dinen haram olup günah sayıldığı gibi dünyevi olarak da insana ve çevreye çok büyük zararlar vermektedir. Toprak, hava ve suyun kirlenmesinde israfın etkisinin büyük olduğu anlaşılmıştır. Kaynak analizi yöntemiyle hazırlanan bu makalede İsraf konusu ele alınarak incelenmeye çalışılmıştır. İsraf ile ilgili kavramlar ele alınmıştır. İslâm hukuku açısından israfın hükmüne atıf yapılmıştır. İsrafı önlemek için bazı çözüm önerilerine temas edilmiştir. Bu çalışma ile israf konusuna dikkat çekilerek farkındalık oluşması amaçlanmıştır. İsraf hakkında çalışma yapacaklara faydalı olması hedeflenmiştir. Sonuç olarak İslâm dininde israf haram olmakla beraber israfın tanımının tam olarak yapılmadığı görülmüştür. Bunun için israfın ölçüsünü tespit etmenin zor olduğu anlaşılmıştır. İslâm dininin korumayı hedeflediği can, din, akıl, nesil, mal gibi değerlerin dikkate alınarak israfa bir ölçü konulabileceği ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak zaruri olmayan, ihtiyacın dışında, meşru olmayan, zararlı ve gereksiz olan harcama ve tüketimlerin israf sayılabileceği kanaatine varılmıştır.
Waste is forbidden in Islam. It is stated in the Holy Verse and Hadith: "Eat and drink, but do not waste." The prohibition of wasting something indirectly requires that it be haram. Excessiveness and negligence are condemned in religion, and it is required to spend as much as necessary on everything. Excessive spending of owned goods and property beyond necessity is also included in the scope of waste. This study examines the different forms of waste, its adverse effects, the significance of thrift, and the environmental harm resulting from waste. Waste can primarily occur in food and beverages. Waste of water and bread is the most remarkable waste of blessings. It is stated in the hadiths that using too much water even during ablution will be wasted, emphasizing the importance of avoiding waste. Waste in hotels and restaurants, as well as in homes, reaches large levels. Eating more than necessary is another aspect of waste. It is seen that waste is common in clothing and societies. The damage caused by the waste of plastic materials to humans and the environment is increasing day by day. Wasting time is wasting the life given to humans. The waste of resources and energy, which are most needed today, also attracts attention. Waste is religiously forbidden and considered a sin, and it also causes great harm to humans and the environment. Waste has a great impact on soil, air and water pollution. This article, prepared using the method of source analysis, examines the issue of wastefulness. It refers to the ruling on wastefulness from the perspective of Islamic law and touches upon some proposed solutions to prevent it. The aim of this study is to raise awareness about the issue of wastefulness. This study aims to be helpful for those who will conduct research on wastefulness. In conclusion, while wastefulness is forbidden in Islam, it has been observed that the definition of wastefulness is not precisely defined. Therefore, it has been understood that determining the measure of wastefulness is difficult. It has been revealed that a measure of wastefulness can be established by considering the values that Islam aims to protect, such as life, religion, intellect, lineage, and property. In conclusion, it has been determined that spending and consumption that are not necessary, beyond need, illegitimate, harmful, and unnecessary can be considered wasteful.