TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDE SÜS BİTKİLERİ İHRACATININ YERİ, POTANSİYELİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE STRATEJİLER GELİŞTİRİLMESİ: BULANIK AHP TEMELLİ BİR YAKLAŞIM

GÜR N., Gür Ş., BOYACİ M.

İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, cilt.25, sa.49, ss.230-242, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Türkiye’nin süs bitkileri ihracatının dış ticaret içerisindeki yerini ve gelişim potansiyelini ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada 2013–2024 dönemine ait Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri kullanılarak süs bitkileri dış ticaret hacmi, toplam dış ticaret hacmi ve gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Analiz süreci üç aşamalı olarak yürütülmüş; ilk aşamada veriler tablolaştırılarak IBM SPSS 27 programında Pearson korelasyon analizi yapılmış ve süs bitkileri dış ticaret hacminin hem Türkiye’nin toplam dış ticaret hacmi hem de GSYH ile yüksek düzeyde pozitif ve anlamlı ilişkilere sahip olduğu belirlenmiştir. İkinci aşamada, süs bitkileri ihracatını geliştirmeye yönelik kriterler uzman görüşleriyle belirlenmiş ve Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci (BAHP) yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgulara göre, “pazar erişilebilirliği ve lojistik avantajlar”, “markalaşma ve uluslararası tanıtım” ve “ürün kalitesi ve sertifikasyon süreçleri” en kritik öncelikler olarak öne çıkmıştır. Son aşamada ise elde edilen bulgular ışığında, Türkiye’nin süs bitkileri ihracat kapasitesini artırmaya yönelik stratejik öneriler geliştirilmiştir. Çalışma, süs bitkileri sektörünün uluslararası rekabet gücünü artırmaya katkı sunacak yol haritaları açısından önemli bir referans niteliği taşımaktadır.
This study was conducted to reveal the position of Turkey's ornamental plant exports within foreign trade and their development potential. The study examined the relationships between the volume of ornamental plant foreign trade, total foreign trade volume, and gross domestic product (GDP) using data from the Turkish Statistical Institute (TÜİK) for the period 2013–2024. The analysis process was carried out in three stages; in the first stage, the data was tabulated, and Pearson correlation analysis was performed using IBM SPSS 27 software, revealing that the ornamental plant foreign trade volume has a high level of positive and significant correlation with both Turkey's total foreign trade volume and GDP. In the second stage, criteria for developing ornamental plant exports were determined based on expert opinions and evaluated using the Fuzzy Analytic Hierarchy Process (FAHP) method. According to the findings, “market accessibility and logistical advantages,” “branding and international promotion,” and “product quality and certification processes” emerged as the most critical priorities. In the final stage, strategic recommendations were developed to increase Turkey's ornamental plant export capacity based on the findings. The study serves as an important reference in terms of roadmaps that will contribute to increasing the international competitiveness of the ornamental plant sector.