Tavukçuluk Endüstrisinde Atıkların Entegre Yönetimi: Çevresel Riskler, Yenilikçi Geri Kazanım Teknolojileri ve Sürdürülebilir Yönetim Modelleri

Yüceer M., Işık E.

Black Sea Journal of Engineering and Science, cilt.9, sa.5, ss.2844-2858, 2026 (TRDizin)

Özet

Tavukçuluk endüstrisi, dünya genelinde hızla artan nüfusun protein ihtiyacını karşılamada en önemli hayvansal üretim kollarından biri haline gelmiştir. Ancak endüstrideki bu hızlı büyüme, beraberinde ciddi miktarda atık oluşumunu da getirmekte ve çevresel sürdürülebilirlik açısından yeni sorun alanları ortaya çıkarmaktadır. Gübre, tüy, kan, sakatat, yumurta kabuğu ve atıksu gibi farklı nitelikteki yan ürünler, kontrolsüz şekilde bertaraf edildiğinde amonyak emisyonları, sera gazı salımları, su ve toprak kirliliği ile halk sağlığı risklerine yol açabilmektedir. Bu çalışma, tavukçuluk atıklarının sınıflandırılması, çevresel etkileri, değerlendirme yöntemleri ve sürdürülebilir atık yönetimi uygulamalarına ilişkin güncel ulusal ve uluslararası literatürün kapsamlı bir şekilde incelenmesi ve karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi esasına dayanan bir derleme çalışmasıdır. Literatür verileri doğrultusunda, kompost ve biyogaz üretimi, enzimatik biyodönüşüm, tüylerden keratin geri kazanımı ile kan ve sakatatın protein hidrolizatlarına dönüştürülmesi gibi çevre dostu yaklaşımların tavukçuluk atıklarının döngüsel ekonomi kapsamında katma değerli ürünlere dönüştürülmesinde önemli potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak bu derleme, tavukçuluk atıklarının sürdürülebilir yönetimine yönelik mevcut uygulamaları ve gelecekteki araştırma gereksinimlerini bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirerek sektör için yol gösterici bilgiler sunmaktadır.

The poultry industry has become one of the most important livestock production sectors for meeting the increasing global demand for animal protein. However, the rapid expansion of the industry has also resulted in the generation of substantial amounts of waste, creating significant environmental sustainability challenges. Poultry manure, feathers, blood, offal, eggshells, and wastewater can lead to ammonia emissions, greenhouse gas release, soil and water contamination, and public health risks when improperly managed. This study was conducted as a comprehensive literature review by systematically evaluating recent scientific publications on poultry waste classification, environmental impacts, waste valorization technologies, and sustainable management practices. The collected information was comparatively analyzed to identify current utilization approaches, technological advancements, and future research needs. Recent biotechnological and environmentally friendly approaches demonstrate that poultry waste can be transformed into value-added products rather than simply disposed of. Composting, biogas production, enzymatic bioconversion, keratin recovery from feathers, and the production of protein hydrolysates from blood and offal are among the most promising valorization strategies supporting the circular economy. This review discusses the classification of poultry waste, its environmental impacts, current valorization methods, and future research perspectives, thereby providing a comprehensive framework for the development of sustainable poultry waste management strategies.