Asya Hunlarında Dinî İnançlar

Creative Commons License

Erkoç H. İ.

Kültür Araştırmaları Dergisi, sa.30, ss.225-263, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Asya Hunlarının (Xiongnu 匈奴) dinî inançlarını Çin kaynaklarındaki kayıtlardan ve arkeolojik buluntulardan öğrenebilmek mümkündür. Bu inançlar çeşitli kültler ve ritüeller şeklindedir. Hunlar nezdinde en önemli kült, doğrudan gökyüzüyle bağlantılı olan ve çeşitli vasıflar barındıran Teŋri’dir. Ondan sonra ise Umay benzeri bir tanrıça, ayrıca yer, dağ, ağaç-orman, güneş ve ay gibi doğa varlıkları ile gök cisimleriyle ilgili çeşitli kültler, ayrıca Savaş Tanrısı’yla bağlantılı ḳıŋraḳ hançeri kültü gelmektedir. Hun inançları içerisinde bir ejderha kültü olduğu daha önce iddia edilmişse de böyle bir kültün varlığına rastlanılamamıştır. Ölümden sonra yaşamın devam ettiğine inanan Hunların cenaze törenleri düzenledikleri ve mezarları kutsal saydıkları bilinmektedir. Hun şamanları büyücülük, hava büyücülüğü ve şifacılıkla uğraşmışlardır, ayrıca falcılık Hunlar arasında görülmektedir. Her yıl düzenli kutlanan bayramlarda kurban törenleri yapan Hunlar, ayrıca başka vesilelerle de kurban törenleri yapmaktaydılar. Hunlar arasında görülen insan kurbanı, put tapınışı ve kafatasından kadeh yapma gibi uygulamalar ise hem çok tartışılan hem de çok ilgi gören bazı geleneklerdir. Bu çalışmada Çin kaynakları ve arkeolojik buluntular üzerinden elde edilen verilerle Hun inançları incelenmiş, tartışmalı konulara değinilmiş, ayrıca farklı dönemlerden benzer inançlarla karşılaştırmalar yapılmıştır.

The religious beliefs of the Xiongnu 匈奴 (Asian Huns) can be ascertained through records in Chinese sources and archaeological findings. These beliefs manifest in the form of various cults and rituals. The most paramount cult among the Xiongnu is that of Täŋri (Tengri), which is directly connected to the sky and encompasses various attributes. This is followed by an Umay-like goddess, as well as various cults related to natural entities and celestial bodies such as the earth, mountains, trees and forests, the sun, and the moon, in addition to the cult of the qïŋraq dagger associated with the God of War. Although it has been previously asserted that a dragon cult existed within Xiongnu beliefs, no evidence of such a cult has been encountered. It is known that the Xiongnu, who believed in the continuation of life after death, organized funeral ceremonies and regarded graves as sacred. Xiongnu shamans engaged in sorcery, weather magic, and healing; furthermore, divination was practiced among the Xiongnu. The Xiongnu, who conducted sacrificial ceremonies during regularly celebrated annual festivals, also performed sacrifices on other occasions. Practices observed among the Xiongnu, such as human sacrifice, idolatry, and the crafting of drinking cups from skulls, are traditions that are both highly debated and attract considerable interest. In this study, Xiongnu beliefs are examined using data obtained from Chinese sources and archaeological findings, controversial issues are addressed, and comparisons are drawn with similar beliefs from different historical periods.