Düzce, Türkiye’de Çeltik Beyaz Uç Nematodunun (Aphelenchoides besseyi Christie, 1942) İlk Raporu

Creative Commons License

CAKMAK T., YILMAZ A., Taş M. E., ciner i., Gözel U.

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, cilt.29, sa.5, ss.1266-1275, 2026 (ESCI, TRDizin)

Özet

Çeltik (Oryza sativa L.), özellikle gelişmekte olan ülkelerde, dünya nüfusunun yarısından fazlası için temel besin kaynağıdır. Çeltik beyaz uç nematodu, Aphelenchoides besseyi (Christie, 1942), Çeltik yetiştirilen bölgelerde önemli verim kayıplarına neden olan tohum kaynaklı bir zararlıdır. 1981 yılından bu yana Avrupa Bitki Koruma Örgütü (EPPO) tarafından karantina organizması olarak listelenmiştir. Tohum ile taşınmasından dolayı A. besseyi, hızla temiz alanlara yayılabilmektedir. Bu nedenle, bulaşık alanların belirlenmesi, dirençli ve hassas Çeltik çeşitlerinin tespiti ve tür içi populasyonların ortaya konması, etkili mücadele stratejileri açısından kritik öneme sahiptir. Düzce ilinde özellikle Gönen çeşidi yoğun olarak ekilmekte olup, bu nematot üzerine yapılan çalışmalar sınırlıdır. Ayrıca bölgede yetiştirilen Çeltik çeşitlerinin direnç seviyelerinin belirlenmesi, bitki koruma uygulamalarına yön vermek açısından da önem taşımaktadır. Bu çalışma, Düzce ilinde Çeltik tarlalarında A. besseyi’nin varlığını belirlemek ve morfolojik-morfometrik özelliklerini ortaya koymak amacıyla yürütülmüştür. Çeşitli üretim alanlarından toplam 40 tohum örneği toplanmış, bunların 13’ünde A. besseyi bulaşıklığı saptanmıştır. Buna göre bulaşıklık oranı %32,5 olarak hesaplanmıştır. Bulaşıklığın yalnızca Kaymakçı bölgesinde görüldüğü belirlenmiştir. Bu bulgu, zararlının yayılma riskini vurgulamakta ve tohumla taşınan bu nematot için sürekli izleme çalışmalarının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bildiğimiz kadarıyla bu çalışma, Düzce ili Çeltik tarlalarındaki A. besseyi varlığına dair ilk kayıttır.
Rice (Oryza sativa L.) serves as the primary dietary staple for more than half of the global population, particularly in developing countries. The rice white-tip nematode, Aphelenchoides besseyi (Christie, 1942), is a seed-borne pest causing significant yield losses in rice-growing regions worldwide. Listed as a quarantine organism by the European Plant Protection Organization (EPPO) since 1981, A. besseyi spreads rapidly to uncontaminated areas through infested seeds. Identifying infested fields, determining the resistance or susceptibility of rice varieties, and clarifying intraspecific populations are crucial for effective pest management strategies. In Düzce Province, where rice is cultivated intensively, particularly with the Gönen variety, research on this nematode remains limited. Determining the resistance levels of rice varieties cultivated in the region is also essential for guiding local plant protection practices. This study aimed to detect the presence of A. besseyi in paddy fields in Düzce Province and to provide morphological and morphometric descriptions. A total of 40 seed samples were collected from different rice-growing areas. Among these, 13 samples were infested with A. besseyi, corresponding to an infestation rate of 32.5%. Infestation was detected only in the Kaymakçı region. These results emphasize the risk of further spread and highlight the importance of continuous monitoring for this seed-borne nematode. This study is the first record of A. besseyi in paddy fields of Düzce Province, Türkiye.