Düzenin Hafızası: İşveren Oto/Biyografilerinde 1970’ler

Mülkiye Dergisi, cilt.50, sa.2, ss.400-424, 2026 (Hakemli Dergi)

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de iş insanlarının biyografi ve otobiyografilerinde 1970’li

yıllarda yaşanan işyeri çatışmalarının nasıl temsil edildiğini incelemektedir. 1970’ler,

sendikal örgütlenmenin güç kazandığı ve sınıf mücadelesinin işyeri düzeyinde

yoğunlaştığı bir dönem olmasına rağmen, işveren anlatılarında bu deneyimin nasıl

yeniden kurulduğu sınırlı biçimde ele alınmıştır. Bu makale, söz konusu metinleri

bireysel yaşam öyküleri olarak değil, geçmişin ideolojik olarak yeniden kurgulandığı

bellek metinleri olarak ele almaktadır. Çalışma, Kale Kilit’in sahibi Sadık Özgür’ün

biyografisi ile Profilo’nun kurucu ortaklarından Jak Kamhi’nin otobiyografisine

odaklanarak nitel içerik analizi yöntemiyle yürütülmüştür.

Analiz, işveren anlatılarının 1970’leri üç temel söylemsel strateji üzerinden yeniden

çerçevelediğini göstermektedir. İlk olarak sendikal hareket, işyeri dışından gelen bir

tehdit olarak temsil edilmekte ve sınıf mücadelesinin içsel dinamikleri görünmez

kılınmaktadır. İkinci olarak işçiler, kolektif ve siyasal özneler olmaktan çıkarılarak

“kışkırtılmış bir kitle” olarak tanımlanmakta; böylece taleplerinin meşruiyeti ortadan

kaldırılmaktadır. Üçüncü olarak ise çatışmanın çözümü, zorlayıcı müdahaleler

ve nihayetinde 12 Eylül askeri darbesi ile sağlanan “düzenin tesisi” üzerinden

kurgulanmaktadır.

Bu bulgular, işveren anlatılarının yalnızca geçmişi yansıtmadığını, aynı zamanda

sınıf mücadelesini depolitize ederek yeniden anlamlandırdığını göstermektedir. Bu

yönüyle söz konusu biyografiler, neoliberal dönemde sermaye sınıfının meşruiyetini

kuran bellek siyaseti metinleri olarak işlev görmektedir.

Anahtar Kelimeler: İşveren (Oto)Biyografileri, Sınıf Mücadelesi, Bellek Siyaseti,

Emek Hareketi, 1970’ler.