Akademik Veri Yönetim Sistemi
TURKISH STUDIES, sa.18, ss.1447-1469, 2023 (SSCI, Scopus)
Osmanlı kültür tarihinde, 16. ve 17. yüzyıllar süsleme sanatları açısından çeşitli değişimlerin yaşandığı devirlerdir. Özellikle Kanuni Sultan Süleyman Döneminde sarayın nakkaşbaşısı olan Karamemi’nin oluşturduğu naturalist üsluptaki çiçekler, bitkisel süslemenin niteliğinde önemli bir farklılık meydana getirmiştir. Bahçe çiçeklerinden olan lale, karanfil, gül, sümbül, süsen gibi motiflerin yanı sıra, naturalist üslubun önemli motiflerinden biri olan bahar açmış meyve ağacı veya kompozisyondaki durumuna göre bahar açmış ağaç ya da bahar dalları diye de adlandırılan motif de çini sanatı başta olmak üzere birçok el sanatları üzerinde karşımıza çıkmaktadır. Çalışmamızın konusunu, Osmanlı yapıları üzerinde görülen ve söz konusu yüzyıllara tarihlenen çinilerdeki bahar dalı kompozisyonları oluşturmaktadır. Motif, duvar çinilerinde çeşitli boyut ve düzenlemeler içinde işlenmiş, kompozisyonlar cami başta olmak üzere, saray, türbe, kasır, hamam ve kütüphane gibi yapıların hem içinde hem de dışında kullanılmıştır. Çiniler, yapıların duvarlarındaki panolarda, mihrapların niş ve köşeliklerinde, minber köşkünde, panoların ve pencerelerin köşelikleri ile pencere ve kapı alınlıklarında yer almaktadır. Ancak çiniler üzerindeki bahar dalı kompozisyonlarının topyekün ele alınarak değerlendirilmediği dikkat çekmektedir. Çalışmada bu dönemlere ait çini bezemelerinde bahar dalı motifinin görüldüğü 29 yapı incelenmiş, bunlarda motifin farklı kompozisyonlarına sahip 52 örnek tespit edilmiştir. Bazı yapılarda aynı kompozisyona sahip eş panolar yer almaktadır. Amacımız genel hatlarıyla ağaç ve dal olarak sınıflandırdığımız bahar dalı motifinin tasarım özelliklerini ve kompozisyon çeşitliliğini tespit edip değerlendirmektir.