Düzenin Hafızası: İşveren Oto/Biyografilerinde 1970’ler
Mülkiye Dergisi, cilt.50, sa.2, ss.400-424, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 50 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2026
- Dergi Adı: Mülkiye Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.400-424
- Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, Türkiye’de iş insanlarının biyografi ve otobiyografilerinde 1970’li yıllarda yaşanan işyeri çatışmalarının nasıl temsil edildiğini incelemektedir. 1970’ler, sendikal örgütlenmenin güç kazandığı ve sınıf mücadelesinin işyeri düzeyinde yoğunlaştığı bir dönem olmasına rağmen, işveren anlatılarında bu deneyimin nasıl yeniden kurulduğu sınırlı biçimde ele alınmıştır. Bu makale, söz konusu metinleri bireysel yaşam öyküleri olarak değil, geçmişin ideolojik olarak yeniden kurgulandığı bellek metinleri olarak ele almaktadır. Çalışma, Kale Kilit’in sahibi Sadık Özgür’ün biyografisi ile Profilo’nun kurucu ortaklarından Jak Kamhi’nin otobiyografisine odaklanarak nitel içerik analizi yöntemiyle yürütülmüştür. Analiz, işveren anlatılarının 1970’leri üç temel söylemsel strateji üzerinden yeniden çerçevelediğini göstermektedir. İlk olarak sendikal hareket, işyeri dışından gelen bir tehdit olarak temsil edilmekte ve sınıf mücadelesinin içsel dinamikleri görünmez kılınmaktadır. İkinci olarak işçiler, kolektif ve siyasal özneler olmaktan çıkarılarak “kışkırtılmış bir kitle” olarak tanımlanmakta; böylece taleplerinin meşruiyeti ortadan kaldırılmaktadır. Üçüncü olarak ise çatışmanın çözümü, zorlayıcı müdahaleler ve nihayetinde 12 Eylül askeri darbesi ile sağlanan “düzenin tesisi” üzerinden kurgulanmaktadır. Bu bulgular, işveren anlatılarının yalnızca geçmişi yansıtmadığını, aynı zamanda sınıf mücadelesini depolitize ederek yeniden anlamlandırdığını göstermektedir. Bu yönüyle söz konusu biyografiler, neoliberal dönemde sermaye sınıfının meşruiyetini kuran bellek siyaseti metinleri olarak işlev görmektedir.
This study examines how workplace conflicts of the 1970s are represented in business biographies and autobiographies in Turkey. Although the 1970s was a period marked by strong labor organization and intense class struggle at the workplace level, the ways in which this experience is reconstructed in employer narratives have received limited scholarly attention. This article approaches such texts not as individual life stories but as ideological memory texts through which the past is selectively reconstructed. The study focuses on the biography of Sadık Özgür, owner of Kale Kilit, and the autobiography of Jak Kamhi, co-founder of Profilo, and employs qualitative content analysis. The analysis demonstrates that employer narratives reframe the 1970s through three main discursive strategies. First, trade unions are represented as external threats, thereby obscuring the internal dynamics of class struggle. Second, workers are depoliticized and portrayed as a “provoked mass,” which undermines the legitimacy of their demands. Third, the resolution of conflict is constructed through coercive interventions and ultimately through the “restoration of order” associated with the 1980 military coup. These findings suggest that employer narratives do not merely reflect the past but actively reshape it by depoliticizing class struggle. In this sense, business biographies function as memory politcs that contribute to the legitimation of the capitalist order in the neoliberal era.