SALKIM GÜVESİ, LOBESIA BOTRANA’ DA (LEPIDOPTERA: TORTRICIDAE), WOLBACHIA’NIN BİYOLOJİK MÜCADELE POTANSİYELİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Trakya Üniversiteler Birliği Lisansüstü Öğrenci Kongresi, Balıkesir, Türkiye, 14 - 15 Mayıs 2026, ss.243-244, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Balıkesir
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Sayfa Sayıları: ss.243-244
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Salkım güvesi, Lobesia botrana (Denis & Schiffermüller) (Lepidoptera: Tortricidae), üzüm (Vitis vinifera) başta
olmak üzere 27 farklı familyaya ait 40’tan fazla kültür ve yabani bitki türünde beslenen önemli bir tarımsal
zararlıdır. En yaygın konukçusu üzüm olmasına rağmen, farklı ekolojik koşullarda alternatif konukçular üzerinde
de beslenebilmesi zararlının popülasyon sürekliliğini artırmaktadır. İklim koşullarına bağlı olarak yılda 2-5 döl
verebilmektedir. İlk dölün larvaları, üzümün çiçeğinde, sonraki döllerin larvaları ise korukta ve olgun meyvede
asıl zararı oluşturmaktadır. Ayrıca, özellikle kurşuni küf (Botrytis cinerea) başta olmak üzere çeşitli hasat sonrası
fungusların ve meyve kaybına yol açan diğer organizmaların çoğalmasını teşvik ederek ikincil enfeksiyonlara da
sebep olduğu bilinmektedir. L. botrana mücadelesi için kimyasal uygulamaların yanı sıra çiftleşmeyi engelleme
tekniği, entomopatojenik funguslar, bakteriler (Bacillus thuringiensis) ve nematodlar gibi çeşitli biyolojik mücadele
yöntemleri de araştırılmaktadır. Bu çalışmada, L. botrana’nın biyolojik mücadelesi üzerine Wolbachia’nın potansiyel
etkisinin araştırılması hedeflemektedir. Wolbachia, eklembacaklılarda yaygın olarak bulunan hücre içi, maternal
olarak aktarılan ve çoğu zaman üreme dokularına yakın dokularda yoğunlaşan bir bakteridir. Bu bakteri bazı
böcek türlerinde simbiyotik etki yaratırken, bazılarının ise üreme sistemleri üzerinde belirgin olumsuz etkiler
yaratabilmektedir. Wolbachia konukçu üreme sisteminde feminizasyona, sitoplazmik uyumsuzluğa, erkek bireylerin
öldürülmesine ve partenogeneze neden olmaktadır. Özellikle sitoplazmik uyumsuzluk, enfekte erkek bireylerle
enfekte olmayan dişi bireylerin çiftleşmesi sonucunda oluşan embriyoların ölümüne yol açarak, enfekte dişilere
popülasyon içinde üreme avantajı sağlamaktadır. Bu özellik, Wolbachia enfeksiyonunun yalnızca temel evrimsel
biyoloji bakımından değil, aynı zamanda Uyumsuz Böcek Tekniği (IIT) ile zararlı popülasyonunu baskılama
stratejilerinin geliştirilmesi açısından da dikkat çekici kılmaktadır. Bununla birlikte, Wolbachia’nın konukçu üzerindeki
etkileri konukçu türüne, bakteri suşuna ve enfeksiyon yoğunluğuna göre değişmektedir. Wolbachia enfeksiyonu,
Lepidoptera takımında yaygın olarak görülür ve enfeksiyon sıklığı %80 olarak bildirilmiştir. Lepidoptera takımının
Tortricidae familyasında yapılan bilimsel çalışmalarla, sitoplazmik uyumsuzluk ve erkek öldürme ile ilişkileri ortaya
konmuştur. Doğu çay güvesi, Homona magnanima (Lepidoptera: Tortricidae) üzerinde yapılan bir çalışmada,
Wolbachia enfeksiyonlarının varlığı tespit edilmiş ve bazı suşların sitoplazmik uyumsuzlukla ilişkili olabileceği
gösterilmiştir. Bununla birlikte, doğu çay güvesinin Tayvan popülasyonlarında erkek öldürücü özellik gösteren bir
Wolbachia suşunun da bulunduğu bildirilmiştir. Portekiz’deki Alentejo bağ alanlarından toplanan salkım güvesi
popülasyonlarında Wolbachia varlığı ilk kez tespit edilmiş olup, zararlı üzerindeki biyolojik etkilerine ilişkin bir çalışma
henüz bulunmamaktadır. Arjantin’de San Juan bağ alanlarındaki salkım güvesinde Wolbachia enfeksiyonu tespit
edilerek, moleküler karakterizasyonu yapılmış ve Wolbachia suşlarının Süper Grup B içerisinde yer aldığı ve diğer
Lepidoptera kökenli Wolbachia suşlarıyla kümelendiği ortaya konulmuştur. Yapılan bu çalışmalarda, L. botrana ile
Wolbachia arasındaki ilişkinin rastlantısal olmadığı ve farklı coğrafyalarda da tespit edildiği görülmektedir. Ancak
salkım güvesi ile Wolbachia enfeksiyonu arasındaki ilişkinin tam olarak anlaşılabilmesi için daha ileri çalışmalara
ihtiyaç vardır. Çünkü mevcut bilimsel çalışmalar sadece Wolbachia enfeksiyonunun varlığının gösterilmesi ve
filogenetik konumunun belirlenmesiyle sınırlı olduğundan, biyolojik etkileri henüz bilinmemektedir. Bu nedenle,
L. botrana’nın biyolojik mücadelesinde Wolbachia’nın etkisinin değerlendirilmesinde, enfekteli L. botrana’nın
gelişme süresi, larva ve pupa ağırlıkları, ergin ömür uzunluğu, dişilerin yumurta bırakma kapasitesi ve fertilitesi gibi
temel yaşam tablosu parametrelerinin belirlenmesi yapılacak sonraki çalışmalarda için önemlidir. Ayrıca, salkım
güvesinin biyolojik mücadelesinde Wolbachia uygulanması için, antibiyotik uygulaması yapılan ve yapılmayanbireyler arasında karşılaştırmalı çaprazlamalar yapılarak olası sitoplazmik uyumsuzluk düzeyleri ve yumurta açılma
başarısı izlenmelidir. Sonuç olarak, halihazırda yapılan çalışmalar incelendiğinde, L. botrana üzerinde Wolbachia
enfeksiyonunun bulunduğunu belirtilmekle birlikte, bu bakterinin yaygınlığı ve biyolojik etkinliği ile ilgili yeterli
çalışma bulunmamaktadır. Wolbachia’nın L. botrana’da incelenmesinin, yeni nesil, çevre dostu ve simbiyoz temelli
yeni mücadele yaklaşımlarının geliştirilmesine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Bu çalışma ilk yazarın
yüksek lisans tezinin bir kısmını oluşturmaktadır. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri
Koordinasyon Birimi tarafından da kısmen desteklenmiştir (Proje numarası: FYL-2026/Proje no: 5582).
Anahtar Kelimeler: Lobesia botrana, Salkım Güvesi, Wolbachia, Biyolojik Mücadele, Sitoplazmik Uyumsuzluk.