Bilge Kağan’ın Sarayı

Creative Commons License

Kirilen G., Erkoç H. İ.

Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, cilt.10, sa.3, ss.217-235, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

13. yüzyılda yaşamış olan Yelü Zhu bir devlet adamı, âlim ve şairdir. Yelü Zhu’nun kaleme aldığı Shuangxi Zuiyin başlıklı şiir derlemesinde geçen bir açıklama “Bilge Kağan’ın bir saray inşa ettirdiğini” ifade etmektedir. Köl Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarını bizzat yerinde inceleyen ve Tang dönemi eserlerindeki filolojik hataları düzelten Yelü Zhu, Kara Korum’un 70 li (yaklaşık 35 km.) kuzeybatısında ve Köl Tigin Anıtı’nın 70 li güneybatısında “Bilge Kağan’ın Saray Kenti” kalıntılarının bulunduğunu bildirmektedir. Öte yandan Gök Türk mimarisi ve yaşam tarzına dair veriler ekseriyetle ideolojik ve basmakalıp ifadeler barındıran Çin yıllıklarındaki sınırlı anlatımlar üzerinden şekillenmiştir. Ancak Orhun Yazıtları’nda geçen Toġu Balıḳ ve Amġa Ḳorġan gibi yerleşim adları ile Bizans kaynakları ve arkeolojik bulgular, Gök Türk devletinin karma bir sosyo-ekonomik yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Türk şehircilik tarihinin başlangıcı genellikle Uygur Kağanlığı (744-840) ile özdeşleştirilse de, Orhun Vadisi’ndeki yerleşimlerin bir kısmının Gök Türk döneminde (552-745) filizlendiği anlaşılmaktadır. Yelü Zhu’nun sunduğu hassas mikro-coğrafi veriler günümüz uydu görüntüleme imkânlarıyla bir araya getirildiğinde, Moğolistan’ın Arhangay Eyaleti Hotont kasabası yakınında, surlarla tahkim edilmiş bir kale ve çevresinde eski yapı kalıntıları tespit edilebilmektedir. Bu şekilde bölgedeki saray mimarisi ve kentleşme olgusunun Uygurlardan önce Gök Türkler zamanında başlamış olabileceği görülmektedir. Yelü Zhu’nun tarif ettiği Moğolistan’ın Arhangay Eyaleti Hotont bölgesinde, yüzey incelemeleri ve arkeolojik kazıların başlatılması gerektiği ortadadır.

Yelü Zhu, who lived in the 13th century, was a statesman, scholar, and poet. An explanatory note in his poetry collection titled Shuangxi Zuiyin states that “Bilgä Qaghan had a palace constructed”. Having personally examined the Köl Tigin and Bilgä Qaghan inscriptions on-site and corrected the philological errors found in Tang period texts, Yelü Zhu reports that the ruins of “Bilgä Qaghan’s Palace City” is located 70 li (approximately 35 km.) northwest of Qara Qorum and 70 li southwest of the Köl Tigin Monument. On the other hand, data regarding Türk (Kök Türk, Tujue 突厥) architecture and lifestyle have been shaped predominantly through the limited accounts in Chinese chronicles, which contain ideological and stereotypical expressions. However, settlement names such as Toγu Balïq and Amγa Qorγan mentioned in the Orkhon Inscriptions, along with Byzantine sources and archaeological findings, demonstrate that the Türk state possessed a mixed socio-economic structure. Although the beginning of Turkic urban history is generally identified with the Uyghur Qaghanate (744-840), it is understood that some of the settlements in the Orkhon Valley originated during the Türk period (552-745). When the precise micro-geographic data provided by Yelü Zhu are combined with modern satellite imagery capabilities, a fortress fortified with walls and surrounding ancient structural remains can be detected near the Khotont district in the Arkhangai Province of Mongolia. Thus, it is observed that the palace architecture and urbanization phenomenon in the region may have commenced during the Türk era, prior to the Uyghurs. It is evident that surface surveys and archaeological excavations must be initiated in the Khotont region of Mongolia’s Arkhangai Province, as described by Yelü Zhu.