Pandemi Sonrası Uzaktan Eğitimde İletişim Engelleri ve Çözüm Yaklaşımları


Creative Commons License

DEMIR I.

Erciyes İletişim Dergisi, cilt.13, sa.1, ss.201-226, 2026 (TRDizin) identifier

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Cilt numarası: 13 Sayı: 1
  • Basım Tarihi: 2026
  • Doi Numarası: 10.17680/erciyesiletisim.1760653
  • Dergi Adı: Erciyes İletişim Dergisi
  • Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM)
  • Sayfa Sayıları: ss.201-226
  • Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Bu çalışma, pandemi sonrası yükseköğretim ortamlarında yaygınlaşan hibrit eğitim modellerinde ortaya çıkan iletişim engellerini inceleyerek bu sorunlara yönelik entegratif çözüm tasarımları geliştirmeyi amaçlamaktadır. Pandemi koşullarının dayattığı zorunlu dönüşüm, hem yüz yüze hem çevrim içi katılımın eşzamanlı sürdürüldüğü hibrit öğrenme ortamlarını kalıcı bir alternatif haline getirmiştir. Bu bağlamda hibrit modelin önemi, eğitimin mekânsal sınırlarını aşarak esneklik, erişilebilirlik ve çeşitlilik ilkelerini hayata geçirmedeki potansiyelinden kaynaklanmaktadır. Araştırmada nitel içerik analizi yöntemi benimsenmiş, alan yazındaki kuramsal tartışmalar, ampirik bulgular ve söylem analizlerine dayalı veri kümeleri yorumlanarak sistematik bir çözüm çerçevesi oluşturulmuştur. Bulgular, fiziksel sınıfta bulunan öğrencilerin çevrim içi katılanlara kıyasla daha yüksek iletişim etkililiğine ve görünürlüğe sahip olduğunu, çevrim içi öğrencilerin ise etkileşimsel asimetri ve aidiyet eksikliği yaşadığını ortaya koymaktadır. Bu durum, hibrit modelin iletişimsel eşitlik ilkeleri açısından hâlâ ciddi yapısal sorunlar içerdiğini göstermektedir. Sonuç olarak, hem dijital hem fiziksel öğrenci gruplarının etkileşimsel adaletini sağlamak amacıyla teknopedagojik, çok kanallı ve erişilebilir iletişim sistemlerinin geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
This study aims to examine communication barriers that emerged in hybrid education models, which have become widespread in higher education settings after pandemic, and to develop integrative solution designs to address these problems. The forced transformation imposed by the pandemic has made hybrid learning environments, where both face-to-face and online participation are maintained simultaneously, a permanent alternative. In this context, the importance of hybrid model stems from its potential to transcend spatial boundaries of education and implement principles of flexibility, accessibility, and diversity. Qualitative content analysis was employed in study, and a systematic solution framework was developed by interpreting datasets based on theoretical discussions in literature, empirical findings, and discourse analysis. Findings reveal that students in physical classrooms have higher communication effectiveness and visibility compared to those attending online classes, while online students experience interactional asymmetry and a lack of belonging. This suggests that hybrid model still presents serious structural problems in terms of principles of communicative equity. As a result, it was emphasized that technopedagogical, multi-channel and accessible communication systems should be developed in order to ensure interactional justice for both digital and physical student groups.