Evrensel Mitten Yerel Belleğe: Türk Tiyatrosunda Troya Anlatısının Yeniden İnşası

Creative Commons License

Zeren V. Ö.

Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi, sa.42, ss.74-92, 2026 (Scopus, TRDizin)

Özet


 

Troya'yı Özlüyorum Troya İçinde Vurdular Beni Troya Geçilmez Bu çalışma, Troya mitinin Türk tiyatrosundaki yeniden inşasını kültürel bellek, mit teorisi ve temsil politikası perspektiflerinden incelemektedir. Ülkü Ayvaz'ın (1993), Güngör Dilmen'in (1997) ve Savaş Aykılıç'ın (2002) adlı oyunları, Jan Assmann'ın hypolepse kavramı, Claude Lévi-Strauss'un yapısal mit analizi ve Homi Bhabha'nın melezlik teorisi çerçevesinde çözümlenmiştir. Analiz, üç oyunun Homeros'un Yunan merkezli anlatısını eleştirel biçimde devralarak Anadolu perspektifinden yeniden yorumladığını ortaya koymaktadır. Dilmen’in tragedya formunu dönüştürmesi, Aykılıç’ın epik tiyatronun yabancılaştırma teknikleriyle metni kurması ve Ayvaz’ın postmodern bir bellek oyunu kurgulaması nedeniyle her oyun, farklı dramatik biçimler aracılığıyla ortak bir kültürel sahiplenme stratejisi izlemektedir. Çalışma, Troya mitinin Türk tiyatrosunda statik bir miras olarak değil, kültürel kimlik inşasının, hegemonik anlatıların eleştirisinin ve kolektif belleğin yeniden üretiminin dinamik bir aracı olarak işlev gördüğünü göstermektedir.


This study examines the reconstruction of the Trojan myth in Turkish theatre through cultural memory, myth theory, and the politics of representation. The plays Troya'yı Özlüyorum (1993) by Ülkü Ayvaz, Troya İçinde Vurdular Beni (1997) by Güngör Dilmen, and Troya Geçilmez (2002) by Savaş Aykılıç are analysed using Jan Assmann's concept of hypolepsis, Claude Lévi-Strauss's structural myth analysis, and Homi Bhabha's hybridity theory. The analysis reveals that all three plays critically engage with Homer's Greek-centred narrative and reinterpret it from an Anatolian perspective. Dilmen transforms the tragic form, Aykılıç employs epic theatre's alienation techniques, and Ayvaz constructs a postmodern memory play—all of which pursue a shared cultural appropriation strategy. The study argues that the Trojan myth functions in Turkish theatre as a dynamic instrument for cultural identity formation, critique of hegemonic narratives, and reproduction of collective memory.