Türk sanatında tarikat eşyaları: Ritüeller bağlamında sembolik okuma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF CEYLAN EROL
Danışman: Ali Osman Uysal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çalışmamızda Türkiye müzelerinden 23 adedinde tespit edilen tarikat eşyaları kataloglanarak sanat tarihi disiplini çerçevesinde malzeme-teknik-süsleme açısından tanımlanmış, eşyaların kullanım amaçları, temsil ettikleri sembolik anlamlar açıklanmış, Türk sanat tarihindeki yeri incelenerek değerlendirilmiştir. Çalışmamızda Afyon Etnografya Müzesi , Afyon Sultan Divani Mevlevihanesi, Akşehir Nasreddin Hoca Arkeoloji ve Etnografya Müzesi, Akhisar Müzesi, Ankara Etnografya Müzesi , Ankara Vakıf Eserleri Müzesi , Antalya Müzesi, Çankırı Müzesi , Edirne Türk-İslam Eserleri Müzesi, Erzurum Türk- İslam Eserleri Müzesi , Elazığ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi, Galata Mevlevihanesi Müzesi, Gaziantep Mevlevi Dergahı Müzesi, Giresun Müzesi, Isparta Müzesi, İstanbul Cenân Vakfı Ümmü Ken'ân Dergâhı Müzesi , Kastamonu Şeyh Şabani Veli Vakıf Müzesi, Konya Sahipata Vakıf Müzesi, Manisa Müzesi, Bursa Pir Üftade Dergahı Müzesi, Tire Müzesi, Yalvaç Müzesi, Yozgat Etnografya Müzesi'nde tespit edilen tarikat eşyaları türlerine göre on dört gruba ayrılmış, benzer amaçlarla kullanılan ve farklı isimlerle adlandırılan eşyalar aynı grup içerisinde sırasına göre kataloglanmıştır. Türk İslam sanatında malzeme-teknik ve süsleme açısından ait olduğu dönemin özelliklerini yansıtmaları bakımından önemli el sanatı örneklerinden olan tarikat eşyaları Türk sanatında sembolizmin yoğun olarak yansıtıldığı eserlerden olmalarıyla ve Anadolu'da faaliyet gösteren tarikatların yaşamlarına atıfta bulunmalarıyla da önem arz etmekte ve Türk İslam kültür tarihi açısından dikkat çeken etnografik eserler grubunu oluşturmaktadır. Çalışmamızda müze araştırmalarında ulaşılan tarikat eşyalarından "Tâc-ı Şerif-Sikke-Arakıyye-Gül, Hırka-Tennure-Destegül-Haydariyye-Hüseyniyye-Rida, Kemer-Şedd-Elif Lam Bend-Tığbend- Kanberiyye-Habbe, Teslim Taşı, Tesbih, Keşkül, Teber, Asa-Şeşper-Şifa Topuzu, Nefir, Pazarcı Maşası, Cilbend, Kaşağı, Müttekâ- Muîn- Zerdeste-Çile Kolanı, Rifâi Topuzu-Rifâi Gülü-Rifâi Tığı" türündeki eserler incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Tarikat Eşyaları, Sanat, Süsleme, Sembolizm