Karadağ isyanları ve Osmanlı hâkimiyetinin çözülme süreci (1697-1830)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESMA GÜNDÜZ
Danışman: Aşkın Koyuncu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Karadağ, 1479-1496 yıllarında Osmanlı hâkimiyetine girmiştir. Osmanlı kaynaklarında Karadağ olarak tanımlanan bölge, modern Karadağ'ın küçük bir kısmını kapsayan Zeta Bölgesi'ndeki (Eski Karadağ) Katun, Reka, Lyeşan ve Çerniça nahiyelerinden oluşmaktadır. Osmanlı Devleti, Karadağ'ın geleneksel kabile yapısına dokunmamıştır. Çernoyeviç Hanedanı'nın ortadan kaldırılmasından sonra kabile reisleri Çetine Vladikası'nın başkanlığında kabileler üstü bir yönetim anlayışı benimsemişlerdir. Vladikalar 1516'dan 1697'ye kadar kabilelerin seçimiyle başa gelmişlerdir. Osmanlı Devleti vergi odaklı gevşek bir politika izleyerek Karadağ'ın iç yönetimine karışmamıştır. 1697'de vladika seçilen I. Danilo, Vladikalığı Petroviç Hanedanlığı'na dönüştürmüştür. Literatürde, Osmanlı Devleti'nin, Karadağ'da güçlü bir idarî-malî sistem kuramadığı ve tımar sistemini uygulayamadığı görüşü yaygındır. Karadağ'da dağlık bölgelerle tarıma elverişli yerler arasında farklı idare ve vergi politikası uygulanmıştır. Ancak, bu durum sadece Eski Karadağ Bölgesi'ne mahsustur. Karadağ'ın kontrolü zor, üretimi zayıf, sarp ve dağlık bir bölge olması, sık sık vergi isyanlarına yol açmıştır. Özellikle 17. ve 18. yüzyıllarda Karadağ'da güç kullanmadan düzenli vergi toplamak adeta mümkün olmamıştır. Karadağ 16. ve 17. yüzyıllarda Venedik ile ittifak yaparak Osmanlı hâkimiyetinden çıkmanın yollarını aramıştır. 1711'de Rus Çarı Petro ile Vladika I. Danilo arasında Osmanlı Devleti'ne karşı yapılan ittifaktan sonra Karadağ daimî olarak Rusya'nın himayesine sığınmıştır. Osmanlı Devleti, Karadağ isyanlarını Bosna valileri, Hersek ve İskenderiye mutasarrıfları vasıtasıyla bastırmaya çalışmıştır. 1796'da İskenderiye Mutasarrıfı Buşatlı Mahmud Paşa'nın mağlup edilmesinden sonra Brda Bölgesi'ndeki Belopavlik ve Piper nahiyeleri fiilen Karadağ ile birleşmiştir. Vladika I. Petar döneminde (1784-1830) Karadağ devletleşme sürecine girmiş, Rusya ile müttefik olarak Fransa'ya karşı savaşmış ve Osmanlı Devleti'ne karşı sınırlarını genişletmiştir. 1852'de prenslik ilan eden Karadağ, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan sonra bağımsızlığını kazanmıştır.