Fenilalanin Amonyum Liyaz (PAL) Genlerinin Beyaz Acı Bakla (Lupinus albus L.)'da Genom Çapında Tanımlanması ve Tuz Stresi Altında LaPAL Genlerinin Ekspresyon Seviyelerinin Belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarımsal Biyoteknoloji, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Meryem Melisa Kar
Danışman: Yonca Surgun Acar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Beyaz acı bakla (Lupinus albus L.), soya fasulyesi yerine GDO'suz alternatif bir ürün olarak gıda ve hayvan yemi sektöründe artan öneme sahiptir. Bitki tohum, yaprak ve çiçeklerinde bulunan sekonder metabolitler nedeniyle tıbbi kullanıma da uygun bir potansiyele sahiptir. Fenilalanin amonyum liyaz (PAL) genleri, sekonder metabolit biyosentezinde ve abiyotik stres yanıtlarında kilit rol oynamaktadır. Bu tez çalışmasında, biyoinformatik analizler ile beyaz acı bakla genomunda PAL gen ailesi tanımlanmış ve farklı konsantrasyonlarda (50 ve 100 mM) 6 ve 24 saat süre ile yapılan NaCI uygulamalarına maruz bırakılan bitkilerin yapraklarında LaPAL genlerinin ekspresyon seviyeleri tespit edilmiştir. In silico analizler sonucunda beyaz acı bakla genomunda sekiz adet LaPAL geni tanımlanmış ve bu genlerin genomik uzunluklarının 1861–5396 baz çifti (bç), CDS uzunluklarının 1761–2181 bç, amino asit sayılarının 587–727, moleküler ağırlıklarının 64,15–79,26 kDa ve izoelektrik noktaları 5,82–6,33 aralığında olduğu saptanmıştır. LaPAL genlerinin 6 farklı kromozomda yer aldığı tespit edilmiştir. Filogenetik analizlerde, LaPAL genlerinin iki ana grupta kümelendiği görülmüştür. Motif analizinde sekiz adet korunmuş motif ve "liyaz I benzeri süperfamilya"ya ait işlevsel bölge tanımlanmıştır. LaPAL genlerinin ekspresyon seviyelerinin uygulanan NaCl konsantrasyonlarına ve uygulama süresine bağlı olarak değiştiği tespit edilmiştir. Beyaz acı bakla yapraklarında PAL enzim aktivitesinin 24 saatlik 100 mM NaCl uygulaması sonucu kontrole göre arttığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, tuz stresi altında yaprak dokularında toplam fenolik ve flavonoid seviyelerinin değişmediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, tez kapsamında beyaz acı baklada PAL gen ailesi ilk kez genom çapında tanımlanmış olup, elde edilen verilerin, beyaz acı baklada tuz stresine yanıtın anlaşılmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.