Bizans resim sanatında refrigerium sahneleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TUĞÇE KARADEMİR

Danışman: Ayşe Çaylak Türker

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bizans sanatında freskolarda, mozaiklerde ve taş eserlerde bazen hayat ağacının ya da haç motifinin iki yanında duran bazen de bir havuzdan ya da kantharostan su içen tavuskuşları sahnelerine sıklıkla rastlanır. Bu sahneler literatürde refrigerium olarak adlandırılır. Roma döneminde yemek sahneleri olarak tasvir edilen bu sahneler, Bizans döneminde değişime uğramıştır. Refrigerium teriminin Türkçe'de kesin bir karşılığı yoktur. Paganlar ve erken Hıristiyanlar arasında hem mezarlığın yakınında, ölen kişinin anısına kutlanan ziyafet hem de ölünün manevi rahatlığını ifade etmek için kullanılan ferahlık (canlandırıcılık) anlamına geldiği söylenebilir. Bizans resim sanatında refrigerium sahneleri tespit edilirken bu sahnelerin Hıristiyan ikonografisi içerisindeki yerinin belirlenmesi amaçlandı. Bu amaca yönelik çalışmalarımızda Erken ve Orta Bizans dönemine ait farklı eser türlerindeki refrigerium sahneleri çalışmamızın kapsamına dahil edildi. Sahneleri incelerken aslında tavuskuşlarıyla yaygın bir şekilde gösterilen refrigerium sahnelerinin saflığı ve masumiyeti sembolize eden güvercin figürü ve geyik figürleriyle de kullanılmış olduğu tespit edildi. Bu tür ikonografiler kutsal kitapların açıklamalarından yararlanırak çözümlenmeye çalışıldı. Buna bağlı olarak refrigerium sahnesinin yer aldığı eserler tespit edilerek, sahnelerin ikonografik anlamları irdelendi ve bir katalog çalışması yapıldı.