Tuzla Havzasında Sürdürülebilirlik Perspektifinden Kırsal Dirençlilik Analizi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, COĞRAFYA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP YALÇIN

Danışman: Faize Sariş

Özet:

Kırsal alanlar, toplumsal, ekonomik, coğrafi ve demografik özellikleriyle kentlerden ayrılan, mekânsal olarak nüfus yoğunluğunun düşük olduğu yerleşim alanlarıdır. Kırsal alanlar üzerinde sosyal, çevresel ve ekonomik faaliyetlerin baskıları oldukça yüksek olup çeşitli stres faktörlerinden etkilenmektedirler. Tuzla Havzası da son yıllarda kırsal alanlarda meydana gelen değişimlerden kaynaklı yoğun bir baskı altındadır. İklim değişikliği ile giderek büyüyen antropojenik etkilerin, kırsal dirençlilik üzerindeki etkilerini belirlemek önemlidir. Kırsal dirençliliği sürdürülebilirliğin üç boyutu çerçevesinde değerlendirerek analiz etmeyi amaçlayan bu çalışma ile Tuzla Çayı Havzası'nın karşı karşıya olduğu risk ve kırılganlık durumu belirlenmiştir. Tuzla Havzası'nda kırsal dirençlilik değerlendirmesi amacıyla topografik, klimatolojik, hidrolojik, antropojenik veriler ile belirlenen çalışma sahasında yapılan mülakat çalışmaları ve saha gözlemlerinden yararlanılarak kırsal dirençliliğin havza üzerindeki etkisi belirlenmiştir. Çalışma kapsamında, iklim değişikliği ve antropojenik süreçlerin etkisini anlamaya dönük analizler gerçekleştirildikten sonra, birincil ve ikincil veri kaynaklarından yararlanılarak çevresel, ekonomik ve sosyal dirençlilik parametreleri değerlendirilerek kırsal dirençlilik analizi gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda kırsal dirençlilik analizinin yapılması için sosyal, ekonomik ve çevresel olarak belirlenen 3 boyut altında 37 gösterge seçilmiş olup 19 soru kapsamında muhtarlar ile mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Toplanan veriler, uygun forma getirilerek bir puanlama sitemi oluşturulmuş olup sosyal dirençlilik, ekonomik dirençlilik ve çevresel dirençlilik puanları belirlenmiş ve üç boyutun puanlarının toplanması ile de kırsal dirençlilik puanı belirlenmiştir. En son belirlenen kırsal dirençlilik puanı kullanılması ile hiyerarşik kümeleme analizi yapılmıştır. Elde edilen bulgular kırsal dirençlilik düzeylerinin yalnızca ekonomik faaliyetler doğrultusunda gelişmediğini aynı zamanda sosyal yapı, nüfus ve nüfus yapısı, coğrafi konum ve çevresel etkenler bölgedeki dağılım ilişkisini ortaya koymuştur. Kırsal dirençliliğin düşük olduğu köyler, özellikle nüfusun az olduğu yukarı havza köyleri olarak tespit edilmiştir. Tuzla Çayı Havzası'nda yüksek dirençlilik gösteren köylerin ise aşağı havzada ve orta havzanın bazı kesimlerindeki köylerde bulunduğu belirlenmiştir.