Rumûz-i Künûz (metin-inceleme-dizin)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DAMLA AYDOĞAN

Danışman: Necmi Akyalçın

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

"Rumûz-i künûz (Metin-İnceleme-Dizin)" adlı bu çalışma, hicrî 965 (1557) yılında İbn-i İsa tarafından kaleme alınmış aynı adlı eserin Musluhiddin İbn-i Sādi tarafından istinsah edilmiş nüshası üzerine yapılmış bir dil incelemesidir. Nüsha, 68 varaktan oluşan, harekeli nesih ile yazılmış bir yazmadır. Nüshanın sonundaki istinsah kaydı okunamamaktadır. Bu nüshanın tercihinde harekeli olmasının yanı sıra mevcut nüshalar içinde en eskisi olduğunun düşünüldüğü gerçeği yatmaktadır. Bunda bazı eklerin hâlâ Eski Anadolu Türkçesindeki hallerinin korunuşu yönlendirici olmuştur. Bu nüshada olmayan eksik kısımlar, eserin 44 varak 19 satırlık hicrî (1275) tarihli ikinci bir nüshasından tamamlanmış ve çalışmaya eklenerek eksiklik giderilmiştir. On iki fasıldan oluşan eser, ebced hesabı kullanılarak yapılan hesaplamalarla elde edilen verilere dayanarak 2035 yılına kadar yaşanacağı öngörülen olayları anlatmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde eserin yazarı ve bilgilerine ulaşılabilen nüshaları hakkında bilgiler verilmiş, eserin içeriğinden söz edilmiştir. "Metin" bölümünde eserin, çeviri yazısına yer verilmiştir. "Yazım" adlı bölümde eserin imla özellikleri incelenmiş; yanlış yazılmış Arapça, Farsça ve Türkçe sözcükler tablo biçiminde verilmiştir. "Ses Bilgisi" bölümünde ses uyumları ve ses olayları gibi özellikler incelenmiştir. "Biçim Bilgisi" adlı bölümde ekler çekim ve yapım ekleri olarak ikiye ayrılmış ve alt başlıklar altında incelenerek açıklayıcı örnekler verilmiştir. "Söz Varlığı" adlı başlıkta eserde geçen ayetler, hadisler, deyimler, atasözleri, ikilemeler ve kalıp sözler gibi yapılara yer verilmiştir. "Dizin" bölümünde ise eserde geçen sözcüklerin metin içindeki anlamları verilerek hazırlanmış gramatikal bir dizin hazırlanmıştır. Çalışmanın sonunda "Özel Adlar Dizini" adıyla metinde geçen özel adların yer aldığı bir dizin yer almaktadır. Anahtar sözcükler: Rumûz-i Künûz, Metin, İnceleme, Dizin.