KUZEY EGE DENİZİ'NDEKİ BAZI KIKIRDAKLI BALIKLARIN BÜYÜME VE ÜREME ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SU ÜRÜNLERİ TEMEL BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KORAY CABBAR
Danışman: Cahide Çiğdem Yığın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Kuzey Ege Denizi'ndeki Gökçeada ve çevresinde habitat oluşturan bazı kıkırdaklı balıkların büyüme ve üreme özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Proje kapsamında Şubat 2019–Şubat 2020 tarihleri arasında bölgede, 100-400 m. derinlik aralığında avcılık yapan ticari balıkçılardan hedef dışı av olarak avlanan kıkırdaklı balıkların tür tayinleri yapılmış, türlerin boy ve ağırlık ölçümleri alınarak, boy-frekans dağılımı, eşey oranı, boy-ağırlık ilişkisi, yaş tayinleri, von Bertalanffy büyüme parametreleri, üreme zamanı ve ilk eşeysel olgunluk boyları tespit edilmiştir. Çalışma sonunda av dönemlerine göre trol ve uzatma ağları kullanılarak 13 familyaya ait 21 tür olmak üzere, toplam 2682 adet köpekbalığı ve 345 adet vatoz yakalanmıştır. Örneklenen köpekbalığı türlerinden, Scyliorhinus canicula (Linnaeus, 1758) toplam boyları 10,3 – 74,3 cm, toplam ağırlıkları 2,51 – 2375 g arasında değişirken, erkeklerin toplam boyu 11,4 – 55,7 cm, toplam ağırlıkları 3,25 – 509,1 g arasında, dişilerin toplam boyları 10,3 – 74,3 cm, toplam ağırlıkları ise 2,51 – 2375 g arasında değişmektedir. S.canicula erkek ve dişi bireyleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri, erkekler için W=0,001TL3,20 , (R2=0,99), dişiler için W= 0,001TL3,33, (R2=0,99) olarak hesaplanmıştır. S. canicula von Bertalanffy büyüme parametreleri erkek ve dişilerin toplamı için teorik asimptotik boy, L∞=77,7 cm; büyüme katsayısı, K=0,18 yıl-1 ve doğumdan önceki teorik yaşı, t0=-1,38 yıl ve yaş gruplarının 0 ile 14 yıl arasında değiştiği tespit edilmiştir. Gonadosomatik indeks değerlerine bakıldığında üremenin yıl boyu sürdüğü görülmektedir. Ancak kış, yaz ve sonbahar aylarında üremenin en yüksek seviyelerine ulaştığı görülmektedir. Scyliorhinus stellaris (Linnaeus, 1758) toplam boyları 13,0 - 91,0 cm arasında, toplam ağırlıkları ise 5,23-3115 g arasında değişim göstermektedir. Erkek bireylerin toplam boyları 13,5 – 91,0 cm, toplam ağırlıkları 6,05-3115 g arasında değişirken, dişi bireylerin toplam boyları 13,0 – 88,5 cm, toplam ağırlıkları 5,23 – 3032 g arasında değişim gösterdiği belirlenmiştir. S.stellaris cinsiyetleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri, erkekler için W=0,001TL3,37, (R2=0,99), dişiler için W=0,001TL3,36, (R2=0,99) olarak hesaplanmıştır. Gonadosomatik indeks değerlerine bakıldığında üremenin kış ve ilkbahar aylarında yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Galeus melastomus Rafinesque, 1810, toplam boyları 10,0–48,0 cm arasında, toplam ağırlıkları ise 2,30–322,2 g arasında değişim göstermektedir. Erkek bireylerin toplam boyları 11,9-42,0 cm, toplam ağırlıkları 4,35–190,0 g arasında değişken dişi bireylerin toplam boyları 10,0-48,0 cm, toplam ağırlıkları 2,30–322,0 g arasında değişmektedir. G. melastomus'un cinsiyetleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri erkekler için W=0,002TL3,14, (R2=0,97), dişiler için W=0,002TL3,14, (R2=0,96) olarak hesaplanmıştır. G. melastomus von Bertalanffy büyüme parametreleri erkek ve dişilerin toplamı için teorik asimptotik boy, L∞=51,5 cm; büyüme katsayısı, K=0,11 yıl-1 ve doğumdan önceki teorik yaşı, t0=-1,35 yıl ve yaş gruplarının ise 0 ile 18 yıl arasında değiştiği tespit edilmiştir. Etmopterus spinax (Linnaeus, 1758) toplam boyları 9,00–35,5 cm, toplam ağırlıkları 2,54–150,0 g arasında değişirken, erkeklerin toplam boyu 10,0–29,3 cm, toplam ağırlıkları 4,13–99,8 g arasında, dişilerin toplam boyları 9,00–35,5 cm, toplam ağırlıkları ise 2,54–150,0 g arasında değişmektedir. E. spinax cinsiyetleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri erkekler için W=0,004TL2,93, (R2=0,91), dişiler için W= 0,003TL3,06, (R2=0,95) olarak hesaplanmıştır. E. spinax von Bertalanffy büyüme parametreleri erkek ve dişilerin toplamında teorik asimptotik boy, L∞=36,8 cm; büyüme katsayısı, K=0,16 yıl-1 ve doğumdan önceki teorik yaşı, t0=-1,01 yıl ve yaş gruplarının ise 0 ile 15 yıl arasında değiştiği tespit edilmiştir. Yıl boyunca incelen bireylerin %93,0'ünün henüz olgunlaşmadığı tespit edilmiş, üreme eğilimi gösteren bireylerin ise Nisan, Haziran, Temmuz ve Eylül aylarında elde edilmiştir. Squalus acanthias Linnaeus, 1758 toplam boyları 46,9-76,5 cm arasında, toplam ağırlıkları ise 392,9-2544 g arasında değişim göstermektedir. Erkek bireylerin toplam boyları 46,9–59,0 cm, toplam ağırlıkları 392,9-850,0 g arasında değişirken, dişi bireylerin toplam boyları 51,5–76,5 cm, toplam ağırlıkları 640,2–2544 g arasında değişim göstermektedir. S.acanthias cinsiyetleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri erkekler için W=0,002TL3,18, (R2=0,85), dişiler için W=0,003TL3,09, (R2=0,83) olarak hesaplanmıştır. En baskın yaş grubu 7 yıl olarak belirlenmiştir. Gonadosomatik indeks değerlerine bakıldığında S.acanthias sonbahar ve kış aylarında üreme özelliği gösterdiği tespit edilmiştir. Örneklenen vatozlar türlerinden, Raja clavata Linnaeus, 1758 toplam boy uzunlukları 11,2–84,2 cm, disk genişlikleri 8,00-55,8 cm arasında değişmektedir. Erkek bireylerin toplam boyları 11,2–74,0 cm, disk genişlikleri 8,00–48,9 cm ve toplam ağırlıkları 6,36–2441 g arasında değişmektedir. R.clavata cinsiyetleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri erkekler için W= 0,001TL3,38, (R2=0,98), dişiler için W=0,001TL3,53, (R2=0,98) olarak hesaplanmıştır. Disk genişliği ve toplam ağırlık arasındaki ilişki parametreleri ise erkekler için W=0,005DW3,35, (R2=0,99), dişiler için W=0,006DW3,30, (R2=0,99) olarak hesaplanmıştır. Erkek ve dişilerin toplamında en baskın yaş grubunun 5 yıl olduğu belirlenmiştir. Gonadosomatik indeks değerlerine bakıldığında üremenin yıl boyu sürdüğü görülmektedir. Özellikle ilkbahar ve yaz aylarında üremenin en yüksek seviyelerine ulaştığı tespit edilmiştir. Raja miraletus Linnaeus, 1758 toplam boyları 24,0-53,9 cm, disk genişlikleri 15,0-31,6 cm ve ağırlıkları 37,7-788,1 g arasında değişmektedir. Erkek bireylerin toplam boyları 28,3-46,6 cm, disk genişlikleri 18,0-30,3 cm ve toplam ağırlıkları 67,4-493,4 g arasında değişmektedir. Dişi bireylerde ise toplam boy 24,0-53,9 cm, disk genişliği 15,0-31,6 cm ve ağırlığı 37,7-788,1 g arasında değişim gösterdiği tespit edilmiştir. R.miraletus boy-ağırlık ilişkisi parametreleri erkekler için W=0,0001TL4,01, (R2=0,99), dişiler için W=0,0002TL3,88, (R2=0,97) olarak hesaplanmıştır. Disk genişliği-ağırlık ilişkileri ise erkekler için W=0,001DW3,83, (R2=0,99), dişiler için W=0,001DW3,84, (R2=0,97) olarak hesaplanmıştır. R.miraletus bireyleri arasında en baskın yaş grubu 6 yıl olarak belirlenmiştir. Gonadosomatik indeks değerlerine bakıldığında üremenin yıl boyu sürdüğü görülmektedir. Özellikle Şubat, Mart, Mayıs ve Ağustos aylarında GSI değerlerinde artışlar gözlemlenmiştir. Dipturus oxyrinchus (Linnaeus, 1758) toplam boy uzunlukları 17,1–85,0 cm, disk genişlikleri 11,2–64,5 cm ve ağırlıkları 9,43–3550 g arasında değişmektedir. Erkek bireylerin toplam boyları 17,1–79,8 cm, disk genişlikleri 11,2–55,1 cm ve toplam ağırlıkları 9,43–2375 g arasında olduğu tespit edilmiştir. Dişi bireylerde ise toplam boy 17,5–85,0 cm, disk genişliği 11,4–64,5 cm ve ağırlıkları 13,14–3550 g arasında değişmektedir. D.oxyrinchus cinsiyetleri arasındaki boy-ağırlık ilişki parametreleri erkekler için W=0,001TL3,48, (R2=0,99), dişiler için W=0,001TL3,41, (R2=0,96) olarak hesaplanmıştır. Disk genişliği-ağırlık parametreleri ise erkekler için W=0,003DW3,40, (R2=0,99), dişiler için W=0,003DW3,35, (R2=0,99) olarak hesaplanmıştır. Erkek ve dişilerin toplamında en baskın yaş grubunun 3 yaş olduğu tespit edilmiştir. Gonadosomatik indeks değerlerine bakıldığında üremenin ilkbahar, yaz ve kış aylarında olduğu tespit edilmiştir. Örnek sayısı N<10 olan türler ise, 8 adet vatoz, Dasyatis pastinaca (Linnaeus, 1758), Gymnura altavela (Linnaeus, 1758), Aetomylaeus bovinus (Geoffroy Saint-Hilaire, 1817), Leucoraja naevus (Müller & Henle, 1841), Rostroraja alba (Lacepède, 1803), Myliobatis aquila (Linnaeus, 1758), Torpedo marmorata Risso, 1810, Tetronarce nobiliana (Bonaparte, 1835) ve 5 adet köpekbalığı; Mustelus asterias Cloquet, 1821, Mustelus mustelus (Linnaeus, 1758), Centrophorus granulosus (Bloch & Schneider, 1801), Hexanchus griseus (Bonnaterre, 1788) ve Oxynotus centrina (Linnaeus, 1758) tespit edilmiştir. Hesaplanan parametreler ile geç olgunlaşan, yavaş büyüyen ve uzun gebelik periyodlarına sahip olan türlerin biyolojileri ortaya konmuş ve sürdürülebilir yönetimi için bilgiler elde edilmeye çalışılmıştır. Nesli tehlike altında olan bu türler için belirlenen üreme zamanları ve ilk üreme boylarının, avcılık yasakları ve hedef dışı avları ile ilgili oranlarının karşılaştırılması yapılarak, ticari ve küçük ölçekli balıkçılığın düzenlenmesine bilimsel katkı yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Gökçeada, Kuzey Ege Denizi, Kıkırdaklı balıklar, Yaş, Büyüme, Üreme zamanı