OSMANLI ÇİNİLERİNDE BAHAR DALLARI

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DİLEK ÇAKIR

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ZEKİYE UYSAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Eserlerin çini ile süslenmesi ilk kez M.Ö. 4000 yıllarında eski Mısır'da görülmektedir. Türk mimarisinde ise çini bezemenin 8.-9. yüzyıl Uygurlara kadar uzanan eski bir tarihi vardır. Bu kadar uzun bir geçmişe sahip olan çini sanatı asıl büyük gelişimini Anadolu Türk mimarisinde göstermiştir. Çininin mimariye bağlı olarak kullanılıp geliştirilmesi Büyük Selçuklular döneminde başlamış, Anadolu Selçukluları döneminde büyük bir ihtişama ulaşmıştır. Osmanlı mimarisinde, yapıların içinde ve dışında süsleme elemanı olarak kullanılan 16.-17. yüzyıl İznik sıraltı çinileri teknik, üslup ve motif bakımından dünyaca ün yapmıştır. Bu yüzyıllarda süsleme anlayışında önemli bir değişim meydana gelmiştir. Bu değişim, Kanuni Sultan Süleyman döneminde sarayın başnakkaşı Kara Memi tarafından meydana getirilen natüralist üsluptur. Üslubun önemli motiflerinden biri olan bahar dalı, özellikle duvar çinilerinde çok kullanılmıştır. İlk örneklerini tezhip sanatında gördüğümüz motif, 16. yüzyıl ikinci yarısından itibaren çok sayıda farklı malzeme üzerinde karşımıza çıkmaktadır. 16.-17. yüzyıl çinilerinde çeşitli kompozisyonlarına rastladığımız bahar dalı motifinin, 20. yüzyılda az sayıdaki örneğinde farklı ve benzer kompozisyonlarla uygulanmaya devam ettiğini görülmektedir. Çalışmamızda, Osmanlı dönemine ait çini süslemelerinde bahar dalı motifinin görüldüğü 31 yapı, mimari ve süsleme özellikleriyle birlikte incelenmiştir. Yapılan araştırmada, bahar dalı motifinin görüldüğü 139 çini pano üzerinde 70 farklı kompozisyon tespit edilmiştir. Diğerleri ise aynı yapılarda kullanılan ve birbirlerinin eşi olan panolardır. Çinilerdeki örnekler teknik, renk ve kompozisyon özellikleri açısından değerlendirilerek, tasarımlardaki çeşitlilik belirlenmiştir.