Erken Bizans Sanatında Mandorla Tasvirleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Nevra Arslan
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): AYŞE ÇAYLAK TÜRKER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Erken Bizans döneminin ilk yıllarında Hristiyanlığın kabulüyle sanatsal anlayışta Hristiyanlık öğretisini açıklayan dini tasvirler kullanılmaya başlamıştır. Bu dönemde Tanrı'nın karakteri, İsa'nın ilahi kimliğini ve Meryem'in kutsal bakireliğini vurgulama problemi ortaya çıkmıştır. Pagan kültlerin etkisi, konsül sonuçları ve bir takım bilimsel araştırmaların Hristiyan felsefesi üzerindeki etkisi sonucu mandorla tasvirleri yüksek ilahi mesaj içeren bir tasvir olarak yorumlanmaya başlamıştır. Orta Çağ'dan itibaren vesica piscis olarak bilinen ve geometrik açıdan bademe benzemesinden dolayı adını İtalyan dilindeki mandorla kelimesinden almıştır. Orta ve Geç Bizans döneminde farklı biçimlerle sık görülen bu tasvirin Erken Bizans döneminden önce Pagan ikonografilerinde kullanıldığı anlaşılmıştır. Pagan ikonografiden itibaren dini anlatılara uygun biçimde gelişme gösteren mandorla, Erken Bizans döneminde mozaik, fresko ve taşınabilir eserlerde karşımıza çıkmıştır. Ulaşılabilen araştırmalarda dil birliğinin olmadığı fakat çağdaş araştırmaların yoğun olarak mandorla terimini kullandığı tespit edilmiştir. Erken Bizans dönemine tarihlenen sanat eserleri üzerindeki mandorla tasvirlerini inceleyen kapsamlı bir çalışma bugüne kadar yapılmamıştır. Bu nedenle mandorla tasvirinin kökenini ve Erken Bizans dönemine tarihlendirilen eser türleri üzerindeki mandorla tasvirlerini inceleyen detaylı bir katalog çalışması yapılmıştır. Biçimsel özelliklerinin sunduğu geometrik şekle göre sekiz farklı tip tespit edilmiştir. Tespit edilen tipler mandorlayı tanımlayan diğer unsurlarla beraber incelenerek ikonografik açıklaması yapılmaya çalışılmış ve dört farklı ikonografik anlam içerdiği tespit edilmiştir.