Troas Bölgesi’nde Kybele Kültü

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Arkeoloji, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Nesrin Sönmez

Danışman: Hüseyin Yaman

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada Troas Bölgesi'ndeki Kybele Kültü ele alınmıştır. İlk olarak MÖ 1. binyıl 'da, Orta Anadolu'ya hükmeden Phrygia'da ortaya çıktığı anlaşılan kültün, MÖ 6. yy dolaylarında -Batı Anadolu ile eş zamanlı olarak- Troas Bölgesi'ne geçtiği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda bölgedeki Bayramiç, Çan yerleşimleri ile Abydos, Assos, Gargara, Gergis, Kebrene, Kolonai, Lampsakos, Tenedos, Ilion antik kentleri ile çevrelerinden ele geçen Kybele eser buluntuları ve açık hava kutsal alanları değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda Kybele'nin bölgede belirtildiği gibi Arkaik Dönem'den (MÖ 700-490/80) itibaren tapınım gördüğü ve de özellikle Hellenistik Dönem'de (MÖ 330/320-30) bu tapınımın yoğunlaştığı arkeolojik malzemelerin artışı ile de kanıtlanmaktadır. Kültün bölgedeki varlığının Roma Dönemi'nde de devam ettiği görülür. Tanrıça'dan bahseden çeşitli antik kaynak ve eserlerden parçalar da, Troas Bölgesi'ndeki Kybele kültünün önemli bir yere sahip olduğunu destekler niteliktedir. Bu kaynaklarda özellikle "İda Dağı" ve İlion'un Tanrıça ile özdeşleştiği ve bölgede "kentin koruyucusu" sıfatıyla da tapınım gördüğü anlaşılmaktadır. Özellikle İlion'da Helenistik Dönem'e ait çok sayıda adak veya sunu malzemesi ele geçmiştir ve bu buluntuların bireysel tapınım ile ilişkili olarak evlerde de kullanıldığı tahmin edilmektedir. Assos, Tenedos, Kolonai, Kebrene, Abydos'da ise ölü kültüne yönelik mezar hediyesi olarak kullanıldığı anlaşılan Kybele figürinleri ele geçmiştir. Bölgede, Batı Anadolu'daki diğer Antik kentlerle benzer bir ikonografi ve kült tapınım geleneğinin olduğu da anlaşılır. Bölgede Tanrıça'ya "İda'lı Büyük Ana" veya "Dağların Anası" olarak seslenilmesi ise bir Phryg özelliği olarak "kutsal dağ" olgusunu yansıtmaktadır.