Delta Scuti, Am ve roAp Türü Yıldızlarının Zonklama Karakteristiklerinin İncelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Fakültesi, Fizik, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Tunç ŞENYÜZ

Danışman: Esin Soydugan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, Hertzprung-Russell (H-R) diyagramında aynı komşulukta bulunan zonklayan Am, roAp ve δ Scuti türü değişen yıldızların zonklama doğası ve üç farklı yıldız türünün birbirleriyele olan benzerlikleri ve farklılıkları belirlenmiştir. Çalışılacak sistemler için güncel kataloglardan uygun kriterlerde seçim yapılmış ve tayfsal veriler de, veri tabanlarından toplanmıştır. Tayfsal analizlerde yıldızın yüzey sıcaklığı çok önemli bir parametre olduğu için ilk olarak her bir yıldızın yüzey sıcaklık değeri hesaplandı. Am ve Ap yıldızları tayfsal olarak garip yıldızlardır. Bu nedenle en güvenilir yüzey sıcaklık değerini hesaplamak için farklı yöntemler kullanıldı ve bulunan sıcaklık değerleri literatürdeki sıcaklık değerleriyle karşılaştırılarak en uygun yöntem belirlendi. Dönme hızının (vsini), çalışılan sistemler üzerinde önemli etksi olacağından dolayı, literatürden elde edilen gözlemsel tayf verileri üzerinden tayf analizleri gerçekleştirildi. Belirlenen sıcaklık değerleri kullanılarak hazırlanan model atmosfer parametreleri yardımıyla her bir yıldızın vsini dönme hızı değerleri hesaplandı. Hesaplanan dönme hızı değerlerine göre dağılım grafiklerini oluşturdu. Dönme hızı kadar önemli bir parametre olan metal bolluğunun Am, Ap ve δ Scuti yıldızları üzerinde etkisi araştırıldı. Gözlemsel tayflar üzerinden çalışılan sistemler için [Fe/H] demir bolluğu belirlendi. HR diyagramı üzerinde aynı komşulukta bulunun Am, Ap ve δ Scuti yıldızlarının manyetik alanlarının zonklama doğasını üzerinde çok önemli bir role sahip olduğu görüldü. Am yıldızlarında ve δ Scuti yıldızlarında manyetik alan görülmemesine karşın Ap yıldızlarındaki kuvvetli manyetik alanın görülmesi ancak yıldızın zonklamasıyla birlikte roAp yıldızlarında düşük manyetik alan değerinin belirlenmesinin fiziksel nedeni irdelendi. Sonuç olarak elde ettiğimiz tüm parametreler ile her bir tür yıldız için dağılımlar oluşturularak zonklama doğasının parametrelerle ilişkisi irdelenmiştir. Dağılımlardan sapan yıldızlar, parametrelerle ilişkilendirilerek analizler sonucunda şüpheli bulunan yıldızlar çalışmanın sonuç kısmından sonraki çalışmalara ışık tutacak şekilde zonklamaya aday yıldızlar olarak listelendi.