Zeyneb Biyişeva'nın hikâyeleri üzerine Başkurt Türkçesi dil incelemesi (İnceleme-metin-dizin)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLÜZAR DEMİR
Danışman: Ahmet Turan Türk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Başkurdistan'ın Halk Yazarı Zeyneb Biyişeva'nın iki ciltte toplanmış olan Haylanma Eŝerẕer (Öfö 1969) adlı kitabının ikinci cildindeki "Hönersě hem Öyrensěk, Möḫebbet hem Nefret" adlı hikâyeleri ile; "Başaḳ, Ḳoyaş Nime Tině?, Yarẕamsı, Ömöt Börölerě, Yeşěl Yügen" adlı küçürek öykülerinin kullanıldığı bu tezde, yazarın üslubu ve dünya görüşü eserlerine yansıdığı kadarıyla dil incelemesi ve söz varlığı ile ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu tez İnceleme, Metin ve Dizin olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. İnceleme kısmına geçmeden önce Başkurt adı, Başkurt Türkleri ve Türkçesi hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra, Zeyneb Biyişeva'nın hayatını, edebî kişiliğini, eserlerini kapsayan biyografisi ve çalışmaya esas teşkil eden hikâyelerin genel özellikleri verilmiştir. İnceleme kısmı Dil İncelemesi olarak hazırlanmış ve bu bölüm Ses Bilgisi ve Biçim Bilgisi olmak üzere iki başlık altında değerlendirilmiştir. Bu bölümlerde yer alan dil bilgisi konuları ayrıntılı bir şekilde incelenmeye çalışılmıştır. Ses Bilgisi bölümünde Başkurt Türkçesindeki ünlü ve ünsüzlerin Eski Türkçeye göre durumları verilmiştir. Metinde geçen sözcüklerde tespit edilen ses olayları da örneklendirilerek, ses olayları alt başlığı altında değerlendirilmiştir. Biçim Bilgisi bölümünde ad, sıfat, zarf, zamir, eylem ve edatların her biri ayrı başlıklar altında ele alınmıştır. Yalnızca çekim ekli kısımları değerlendirilen ad ve eylem çekimleri, Eski Türkçe ve Tarihî Kıpçak Türkçesi ile karşılaştırmalı olarak verilmeye çalışılmıştır. Metin bölümünde, hikâye ve küçürek öykülerin transkripsiyonu yapılmış ve transkripsiyondan sonra metin, orijinal metne sadık kalmaya özen gösterilerek Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Dizin bölümünde, metinde geçen sözcüklerin yer aldığı genel bir gramatikal dizininin ardından, metinlerdeki yer ve şahıs adlarının verildiği Özel Adlar Dizini oluşturulmuştur. Son olarak ise elde edilen veriler değerlendirilmiş ve Sonuç başlığı altında verilmiştir. Anahtar sözcükler: Zeyneb Biyişeva, Başkurt edebiyatı, hikâye, küçürek öykü, dil incelemesi, dizin.