Kültürel Coğrafya Açısından Bir İnceleme: Çanakkale İlinde Geleneksel Köy Hayırları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İlknur Çavuşoğlu
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): VEDAT ÇALIŞKAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kültür, insanlık tarihinin başladığı günden itibaren ortaya çıkan ve zaman içerisinde dünyanın farklı yerlerine yayılan bir olgudur. Kültürün dünya üzerinde yayılış göstermesi gerek maddi gerekse manevi unsurların kültürleşme ile çoğalmasına neden olmuştur. Dünyanın çeşitli coğrafyalarındaki kültürler birbirlerinden farklı özellikler gösterseler de birçoğunun ortaya çıkma amacı (eğlence, hasat kutlaması, dini ritüeller, vb.) köken olarak birleri ile aynıdır. Her ne kadar kökenleri aynı olsa da yerel tüm kültürler birbirlerinden farklı özellikler gösterir. Sonuç olarak, kültürlerin tarih boyunca birbirleri ile etkileşim içinde olmaları – farklı coğrafyalarda köklenip yaşamalarına rağmen – aslında hiçbir kültürün bir diğeriyle kesin ve net çizgilerle ayrılmadığının kanıtıdır. Anadolu toprakları tarih boyunca bir çok kültüre (Hitit, Urartu, Fenike, Frigya, Helen, Roma, Truva, vb.) ev sahipliği yapmıştır. Bunda en etkili olan faktör, Anadolu'nun eski dünya karaları olan Asya, Avrupa ve Afrika'nın birbirine en çok yaklaştığı Akdeniz Havzası'nda yer almasıdır. Tarihin ilk dönemlerinden itibaren aynı zaman diliminde Anadolu topraklarında bazı faktörlere bağlı olarak (iklim şartları, verimli tarım ovaları, su kaynaklarının bol olması, ticaret ve göç yolları üzerinde olması, yer altı zenginliklerinin fazla olması, vb.) birden fazla büyük medeniyet yan yana yaşamıştır. Zengin bir kültürel yapıya sahip olan Anadolu, bu zenginliğini birçok faaliyette göstermektedir. Ülkemizde gerçekleştirilen yerel etkinlikler (hıdırellez, nevruz, köy hayırları, vb.) hem Türk kültürünü hem de İslami motifleri taşımaktadır. Ayrıca bu etkinlikler ülkemizde yöreden yöreye farklılıklar içerir. Çünkü ülkemiz birbirinden çok farklı özelliklere sahip toplumlara ev sahipliği yapmaktadır. Ülkemizin batısında yer alan Çanakkale ili Anadolu'nun Avrupa'ya açılan iki önemli kapısından biridir. Yörenin tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olması etnik ve kültürel açıdan zenginleşmesine vesile olmuştur. Çanakkale ilinde çeşitli kültürel etnik kimliklerin varlığı yörede kırsal etkinlikleri de (yağlı pehlivan güreşi, deve güreşi, köy hayırları, hıdırellez, nevruz, bağbozumu, vb.) çeşitlendirmiştir. Ülkemiz sınırları içinde örneklerine daha çok Güney Marmara bölümünde (Balıkesir, Bursa, Çanakkale) rastlanan köy hayırları geleneksel baharı karşılama törenleri kapsamında yer almaktadır. Bu etkinlikler baharı karşılama töreni niteliği taşımasının yanı sıra yardımlaşma, dini ritüeller ve çeşitli spor etkinliklerini (güreş vb.) de bünyesinde barındırır. Araştırma kapsamında seçilen örneklem hayırları Çanakkale ilinin birçok kırsal yerleşmesinde düzenlenmektedir. Bu kapsamda çalışmanın amacı, köy hayırlarının dağılış özelliklerinin coğrafi ortamla ilişkisini değerlendirmektir. İl ölçeğinde dağılış gösteren çeşitli büyüklükteki köy hayırlarının, köylerin temel geçim kaynakları, sosyo-kültürel özellikleri, il ve ilçe merkezi ile var olan ulaşım bağlantıları açısından analiz edilmesi hedeflenmiştir. Araştırma kapsamında sağlanan çeşitli veriler, saha çalışmalarında uygulanan anket, mülakat ve gözlem teknikleri ile toplanmıştır. Yerleşmeler ve katılımcılara ilişkin bulgular (demografik, kültürel, vb.) frekans ve yüzde hesaplamalarıyla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular sonucunda yörede gerçekleştirilen köy hayırı etkinlikleri kültürel bir zenginlik taşımasının yanı sıra kırsal turizm açısından potansiyel taşıdığı söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Çanakkale, Köy Hayırı, Baharı Karşılama Törenleri, Kültürel Etnik Kimlik, Kültürel Coğrafya.